praca, oferty pracy...    

REJESTRACJA

SONDA

Najczęściej szukam nowych ofert pracy poprzez:

Program Pierwsza Praca

16-06-2004

          Program ''Pierwsza Praca'' przeznaczony jest przede wszystkim dla tegorocznych absolwentów szkół wszystkich szczebli ponadgimnazjalnych. W roku 2002 szkoły takie ukończy ok. 900 tysięcy osób. Należy oczekiwać, że ok. 520 tysięcy z nich będzie potrzebowało pomocy w procesie wchodzenia na rynek pracy - do nich kierowane są działania opisane w programie.
Program ''Pierwsza Praca'' stanowi integralną część programu społeczno-gospodarczego Rządu na lata 2003-2005. Stanowi istotne uzupełnienie i jest wzajemnie sprzężony z programem ''Przede wszystkim przedsiębiorczość'', bowiem najlepszą szansą na aktywizację zawodową absolwentów jest rozwój przedsiębiorczości i powstawanie nowych miejsc pracy.
Szczególna sytuacja bieżącego roku, gdy na rynek pracy wchodzi wyjątkowo duża liczba absolwentów wyżu demograficznego, przy równoczesnym stałym przyroście liczby bezrobotnych - wymaga wyjątkowego instrumentarium o wyjątkowo znaczącej skali. Wymaga więc także zaangażowania znaczących środków finansowych. Nakłady poniesione na realizację opisanych zadań to inwestycja - w rozwój zasobów ludzkich, w rozwój przedsiębiorczości, w bezpieczeństwo społeczne.
Dzięki działaniom opisanym w programie przy wykorzystaniu dostępnych (zagwarantowanych) środków finansowych szansę na zdobycie pierwszego doświadczenia zawodowego w formie subsydiowanego stażu, subsydiowanej pracy lub wolontariatu a także na podjęcie samodzielnej działalności gospodarczej otrzymać może 120 tysięcy młodych ludzi, natomiast 20 tysięcy - w formie udziału w szkoleniach. Zagwarantowane środki to nieco ponad 330 mln złotych (Fundusz Pracy, Phare Spójność Społeczna - Gospodarcza, pożyczka Banku Światowego na Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich). Niezależnie od powyższego wszyscy zainteresowani mogą liczyć na pomoc doradców zawodowych i pośredników pracy z powiatowych urzędów pracy oraz doradców z Centrów Informacji i Planowania Karier Zawodowych wojewódzkich urzędów pracy. Większa skala interwencji i większe efekty to konieczność uruchomienia większych środków finansowych. Taką możliwość stwarza rezerwa uwłaszczeniowa, umożliwienie jednak jej wykorzystania wymaga podjęcia pilnych działań. Pozwoli to na objęcie działaniami aktywizującymi dodatkowo ponad 72 tysięcy absolwentów, a ponadto uruchomi inicjatywy lokalne dające szanse na szybkie zwiększenie tej liczby. Konieczne jest dalsze poszukiwanie źródeł finansowania(np. pożyczka z Banku Rozwoju Rady Europy), co pozwoli na dalsze zwiększenie zakresu działań wobec bezrobotnych. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że - aczkolwiek problem absolwentów na rynku pracy jest szczególnie istotny, to nie może on przesłonić problemów innych grup ryzyka, zwłaszcza osób w wieku średnim i przedemerytalnym.
Powodzenie programu zależne jest ponadto od korekty instytucjonalnego modelu zarządzania rynkiem pracy, zmiany programowej w systemie oświaty i szkolnictwa wyższego, a także od sprawności administracyjnej instytucji wskazanych jako wykonawcy.
Wśród realizatorów programu wskazać należy przede wszystkim na centralne organy administracji rządowej i organy samorządu terytorialnego wszystkich szczebli. Istotne wsparcie oczekiwane jest ze strony organizacji pozarządowych, a także ze strony organizacji zrzeszających pracodawców. Rząd zwróci się do ogólnopolskich organizacji pracodawców z propozycją zawarcia paktu na rzecz wspierania zatrudnienia absolwentów.
Harmonogram działań zakłada pilne uruchomienie szeregu prac legislacyjnych i innych o charakterze przygotowawczym tak, aby pełną zdolność wykonawczą program osiągnął w momencie masowego napływu absolwentów na rynek pracy - tj. od czerwca.


1. DIAGNOZA

          Absolwenci są grupą szczególnie zagrożoną bezrobociem. Około 45% spośród nich to bezrobotni i wielkość ta stale rośnie. Oznacza to, że wkrótce co druga osoba kończąca szkołę nie znajdzie pracy. Dotychczas problem bezrobocia wśród młodzieży łagodzony był w następstwie żywiołowego rozwoju szkolnictwa wyższego. Powszechne stało się inwestowanie w wyższe wykształcenie w przekonaniu, że daje to szansę na coraz trudniejszym i wymagającym rynku pracy. Jednakże bezrobocie szybko rośnie także w grupie absolwentów szkół wyższych. Ogromne trudności w znalezieniu pracy mają nawet studenci kończący renomowane uczelnie i dotychczas poszukiwane specjalności. Gdy nawet solidne wykształcenie wyższe nie daje już pracy, państwo musi podjąć działania radykalne.

          W 2002 roku ogółem wszystkie szkoły ponadgimnazjalne, policealne i wyższe ukończy około miliona osób, z czego 100 tys. już pracujących. Można przyjąć, że ok. 280 tys. z tej grupy podejmie dalszą naukę. Zatem ok. 620 tys. młodych absolwentów to potencjalna grupa poszukujących pracy. Szacując jednak, że pewna część absolwentów każdego typu szkół pozostaje co roku poza rynkiem pracy z różnych powodów (wojsko, urodzenie dziecka, wyjazd za granicę), a także biorąc pod uwagę dotychczasowe tendencje, możemy przyjąć, że ok. 360 tys. absolwentów zarejestruje się w urzędach pracy. Co roku pewna część młodzieży znajduje po ukończeniu szkoły samodzielnie swoje miejsce na rynku pracy. Najgorzej w tym zakresie przedstawia się sytuacja absolwentów zasadniczych szkół zawodowych, relatywnie lepiej - szkół wyższych.

          Należy przyjąć, że w 2002r. przedmiotem zainteresowania z punktu widzenia niniejszego programu jest 360 tys. zarejestrowanych bezrobotnych absolwentów oraz ok. 160 tys. absolwentów, którzy z różnych powodów nie rejestrują się, choć faktycznie poszukują pracy.
Działania pakietu skoncentrowane będą na tych grupach absolwentówi, które są szczególnie dotknięte trudnościami na rynku pracy.
Charakterystykę rynku pracy przedstawiono w aneksie (część I) i załączniku statystycznym.


2. CELE I OCZEKIWANE EFEKTY

          Podstawowym celem programu ''Pierwsza Praca'' jest nie dopuszczenie do tego, aby absolwenci szkół stawali się i pozostawali bezrobotnymi. Niezbędne jest więc zwiększenie szans absolwentów na uzyskanie pierwszego doświadczenia zawodowego oraz objęcie usługami aktywizującymi wszystkich zarejestrowanych absolwentów najpóźniej przed upływem 6 miesięcy od momentu rejestracji.

          Nawet okresowe zatrudnienie czy praca w charakterze stażysty lub wolontariusza spełniają istotną rolę: po pierwsze pozwalają natychmiast testować wiedzę i umiejętności zdobyte w szkole i w razie potrzeby - stanowią ukierunkowanie dla dalszej działalności edukacyjnej, po drugie - stanowią źródło samodzielnie uzyskanych dochodów i motywują do szybkiego pozyskania kolejnego miejsca pracy, po trzecie - poprzez udokumentowanie określonego czasu praktyki zawodowej przełamują zaklęty krąg po którym dotychczas porusza się większość absolwentów, w ramach którego pracodawca nie zatrudnia osoby bez doświadczenia, a absolwent wciąż nie ma szans zdobycia pierwszego doświadczenia.

          Intencją programu ''Pierwsza Praca'' jest pobudzenie aktywności lokalnej w kreowaniu projektów aktywizacji zawodowej, a także uruchomienie mechanizmów rozwiązywania lokalnych problemów społecznych poprzez angażowanie młodych osób do pracy w organizacjach pozarządowych w charakterze wolontariuszy. Sprzyjać się będzie wdrażaniu takich rozwiązań, które powodują u młodych ludzi wzmocnienie zdolności do samodzielnego poruszania się po rynku pracy, do samokształcenia, do kreatywności.

          Z drugiej strony działania zawarte w programie ''Pierwsza Praca'' promować będą mechanizmy prozatrudnieniowe. Zasadniczym z nich jest czasowe obniżenie kosztów dodatkowego zatrudnienia absolwentów w małych i średnich firmach, co może stać się jednym z impulsów rozwojowych gospodarki.

          Program ''Pierwsza Praca'' jest w istotnym stopniu powiązany z programem ''Przede wszystkim przedsiębiorczość'' – działania tam przewidziane, stymulujące rozwój przedsiębiorczości i tworzenie nowych miejsc pracy, sprzyjać będą także absolwentom.

Program ''Pierwsza Praca'' jest jednym z instrumentów realizacji Narodowej Strategii Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich 2000-2006, opartej na Europejskiej Strategii Zatrudnienia. Zgodnie z Wytycznymi w sprawie zatrudnienia na rok 2002, przyjętymi przez Radę i Parlament Europejski, młodzi ludzie wchodzący na rynek pracy są przedmiotem szczególnej troski Krajów Członkowskich.

Zakłada się, że z ogólnej liczby ok. 900 tys. tegorocznych absolwentów:
280 tys. będzie kontynuowało naukę,
100 tys. podejmie pracę na otwartym rynku pracy (niezależnie od stosowania instrumentów wsparcia) lub nie będzie zainteresowane pracą,
360 tys. rejestrujących się w urzędach pracy otrzyma możliwość skorzystania z udziału w programie ''Absolwent''
65 tys. podejmie pracę dzięki zachętom zawartym w ustawie o ułatwianiu zatrudnienia absolwentów szkół (ok. 55 tys. - refundacja pracodawcom ze środków Funduszu Pracy części składki na ubezpieczenie społeczne i ok. 10 tys. refundacja składki w przypadku samozatrudnienia),
blisko 25 tys. podejmie pracę okresową lub staż dzięki zachętom wynikającym z ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (refundacja wynagrodzeń, stypendia stażowe - z Funduszu Pracy) lub rozpocznie własną działalność gospodarczą dzięki pożyczce z Funduszu Pracy,
ponad 20 tys. ukończy szkolenia zawodowe (finansowane z Funduszu Pracy),
15 tys. podejmie działalność gospodarczą dzięki specjalnemu systemowi kredytów, poręczeń kredytowych i mikropożyczek,
blisko 50 tys. podejmie pracę okresową, staż lub naukę dzięki wsparciu wynikającemu z rozporządzenia o podziale środków obecnej rezerwy uwłaszczeniowej pożyczki z Banku Rozwoju,
ponad 25 tys. skorzysta z udziału w wojewódzkich i krajowym programach Phare i Banku Światowego
2 tys. skorzysta z możliwości wyjazdu do pracy za granicę w ramach umów międzynarodowych,
10 tys. podejmie działalność w charakterze wolontariusza.

          Każdy absolwent zgłaszający się do urzędu pracy otrzyma wszechstronną pomoc w zakresie informacji zawodowej, poradnictwa zawodowego, wzmocnienia umiejętności poszukiwania pracy, a w razie potrzeby także pomoc przy opracowaniu i realizacji indywidualnych planów działania oraz możliwość uczestniczenia w zajęciach aktywizujących realizowanych w klubach pracy lub Warsztatach Aktywnego Poszukiwania Pracy – w ramach realizowanego od 1998 roku programu ''Absolwent''. Do dyspozycji absolwentów pozostaje infrastruktura i zasoby informacyjne sal informacji i poradnictwa grupowego powiatowych urzędów pracy. Bogatą ofertą doradczą dysponuje 51 Centrów Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkich Urzędów Pracy, w których absolwenci mogą korzystać z różnorodnych usług i uzyskać indywidualną pomoc doradczą.
Niektóre grupy absolwentów będą mogły też otrzymywać pomoc w placówkach Ochotniczych Hufców Pracy, a w przyszłości także w sieci gminnych centrów informacyjnych, wykorzystujących technologie interentowe.

3. DZIAŁANIA

          Skala bezrobocia absolwentów szkół nakazuje podjęcie natychmiastowych kompleksowych działań, spełniających następujące kluczowe kryteria:
muszą przyczyniać się do aktywizacji zawodowej i nie mogą przeszkadzać ożywianiu gospodarki,
powinny sprzyjać realizacji innych ważnych celów gospodarczych i społecznych,
powinny stwarzać warunki dla efektywnego wykorzystania środków publicznych.
Oznacza to, że działania przewidywane w programie ''Pierwsza Praca'' muszą zostać dobrze ukierunkowane a zastosowane instrumenty muszą być proste, możliwe do szybkiego uruchomienia oraz nie mogą generować wysokich kosztów administracyjnych.

Program ''Pierwsza Praca'' obejmuje pięć następujących segmentów:
A.małe i średnie przedsiębiorstwa
B.samozatrudnienie
C.kształcenie
D.wolontariat
E.informacja, poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy

Małe i średnie przedsiębiorstwa

          W obecnych warunkach tylko małe i średnie przedsiębiorstwaii (MSP) prywatne są w stanie w znaczącej skali absorbować osoby wchodzące na rynek pracy. Jednakże wysokie koszty pracy – zwłaszcza w przypadku zatrudniania osób bez doświadczenia zawodowego – są czynnikiem szczególnie zniechęcającym do przyjmowania takich osób. Konieczne są więc działania, które wyraźnie obniżą koszty zatrudnienia absolwentów przez małych i średnich przedsiębiorców. Nie mogą one polegać na obniżaniu wynagrodzenia poniżej pewnego minimum, lecz na przejściowym przejmowaniu przez państwo części pośrednich kosztów pierwszej pracy. Finansowanie tych kosztów przez budżet państwa musi być związane z danym absolwentem i jego umową o pracę lub staż.

          Ustawa o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu przewiduje bardzo szeroki wachlarz instrumentów zorientowanych na promocję zatrudnienia bezrobotnych przez MSP, a wśród nich szereg przeznaczonych wyłącznie dla absolwentów. Szczególnie warte uwagi i rekomendacji są:
a)refundacja wynagrodzeń absolwentów (art. 37e ustawy: pracodawca może przez 12 miesięcy otrzymywać refundację kosztów wypłaconego zatrudnionemu absolwentowi wynagrodzenia i składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości uprzednio uzgodnionej, nie wyższej jednak niż kwota zasiłku dla bezrobotnych),
b)staże absolwenckie (art. 37b ustawy: powiatowy urząd pracy zawiera z pracodawcą umowę, w wyniku której absolwent odbywa staż wykonując prace określone w załączniku do umowy i otrzymując z tego tytułu z powiatowego urzędu pracy stypendium równe zasiłkowi dla bezrobotnych; maksymalny czas trwania umowy to 12 miesięcy; umowa może przewidywać, iż wyznaczony przez pracodawcę pracownik otrzyma 10% łącznej kwoty stypendium z tytułu nadzoru nad programem stażu; od stypendium opłacane są składki emerytalno-rentowe i wypadkowe - łącznie 34,14%. Skierowanie absolwenta na staż może odbyć się na jego wniosek lub za jego zgodą),
c)prace społeczno-użyteczne (art. 37f ustawy: absolwent może na swój wniosek lub za zgodą zostać skierowany przez starostę na zasadach robót publicznych do wykonywania przez okres do 6 miesięcy pracy nie związanej z wyuczonym zawodem, w wymiarze nie przekraczającym połowy wymiaru czasu pracy w instytucjach użyteczności publicznej oraz organizacjach zajmujących się problematyką kultury, oświaty i turystyki, opieki zdrowotnej oraz opieki społecznej.
Pracodawca może otrzymać refundację części kosztów poniesionych na wynagrodzenia i składkę na ubezpieczenie społeczne w wysokości uprzednio uzgodnionej, nie wyższej jednak niż połowa najniższego wynagrodzenia plus 34,14% tytułem składki),
d)pożyczki na tworzenie nowych miejsc pracy dla bezrobotnych skierowanych przez powiatowy urząd pracy (art. 18 ustawy: pożyczka na jedno miejsce pracy może być udzielona w wysokości do dwudziestokrotności przeciętnego wynagrodzenia, oprocentowanie wynosi 50%,a w powiatach ''zagrożonych'' 30% zmiennej stopy oprocentowania kredytu lombardowego w stosunku rocznym),
e)programy specjalne (art. 36 ustawy i rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 10 grudnia 1998r. w sprawie programów specjalnych przeciwdziałania bezrobociu: są to działania inicjowane i realizowane przez powiatowe urzędy pracy we współdziałaniu z innymi instytucjami w celu promocji zatrudnienia osób zakwalifikowanych do grup ryzyka, czy takich, które z uwagi na ich kwalifikacje zawodowe oraz sytuację na lokalnym rynku pracy są zagrożone długotrwałym bezrobociem).

          Punktem wyjścia do sformułowania pakietu była rzetelna ocena zalet i wad tych instrumentów oparta na doświadczeniach urzędów pracy. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej opracuje wskazówki (standardy) dotyczące posługiwania się tymi instrumentami w ramach programu ''Pierwsza Praca''. Urzędy pracy - w zależności od oceny sytuacji na lokalnym i regionalnym rynku pracy - powinny samodzielnie wybierać taki zestaw instrumentów, który przyniesie najlepsze rezultaty.

          Uzupełnieniem powyższego katalogu są regulacje wprowadzone z dniem 1 stycznia 2002r. ustawą o ułatwieniu zatrudnienia absolwentów szkół. Przewiduje ona refundowanie pracodawcom zatrudniającym absolwentów w rejonach zagrożonych bezrobociem strukturalnym składek na ubezpieczenie rentowe i wypadkowe w wysokości naliczonej od najniższego wynagrodzenia. Refundacja, wypłacana z Funduszu Pracy, przysługuje przez 12 miesięcy. Oczekuje się, że regulacja ta zwiększy zainteresowanie pracodawców zatrudnianiem absolwentów szkół dzięki obniżeniu kosztów tego zatrudnienia. Otrzymanie refundacji następuje po złożeniu stosownego wniosku w powiatowym urzędzie pracy; nie wymaga się więc (jak w przypadku instrumentów omówionych wyżej) wcześniejszego zawarcia umowy i wydania przez urząd pracy skierowania dla bezrobotnego absolwenta. Innymi słowy - refundacja przysługuje w przypadku zatrudnienia absolwenta, bez względu na to czy był uprzednio zarejestrowany w urzędzie pracy, czy nie.

          Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Ministerstwem Ochrony Środowiska przygotuje program zatrudnienia (w formie staży, praktyk i/lub prac interwencyjnych) absolwentów przy zalesianiu i konserwacji lasów.

          Skłonność pracodawców do przyjmowania nowych pracowników powinna wzrosnąć także dzięki planowanym zmianom w Kodeksie pracy, wychodzącym naprzeciw zgłaszanym od dawna oczekiwaniom środowisk pracodawców. Trzeba jednak wyraźnie podkreślić, że nie jest możliwe i celowe wprowadzanie zmian, które po pierwsze - budzą poważne zastrzeżenia przedstawicieli związków zawodowych, a po drugie - których wpływ na zmniejszenie kosztów pracy nie jest dowiedziony. Nie byłoby zasadne wprowadzanie odrębnych przepisów prawa pracy dotyczących jedynie stosunków pracy nawiązywanych z pełnoletnimi osobami rozpoczynającymi pracę zawodową. W Kodeksie pracy występuje odrębny rodzaj umowy nawiązywanej w celu przygotowania zawodowego, lecz odnosi się on do osób niepełnoletnich. Konieczne są natomiast w prawie pracy zmiany uelastyczniające obowiązujące regulacje oraz obniżające koszty zatrudnienia nowych pracowników. Takie rozwiązania zawarte zostały w programie ''Przede wszystkim przedsiębiorczość''. Ich wprowadzenie może wpłynąć na znaczne obniżenie kosztów funkcjonowania, zwłaszcza małych i średnich firm i będzie sprzyjać zwiększeniu zatrudnienia w tych firmach, także absolwentów szkół.

          Uregulowanie kwestii stosunku pracy czasowej i pracownika czasowego, a w ślad za tym - agencji pracy czasowej będzie także miało istotne znaczenie w zwiększeniu szans absolwentów na rynku pracy. Już dziś młodzież jest głównym odbiorcą ofert pracy czasowej. Doświadczenia krajów zachodnich wskazują, że agencje pracy czasowej znaczącą wpływają na zwiększenie elastyczności, a tym samym chłonności rynku pracy.

          Dodatkową możliwość odbywania praktyki zawodowej i uzyskiwania doświadczenia zawodowego stwarzają dwustronne umowy z krajami UE, przewidujące zatrudnianie w ramach staży (przegląd umów w aneksie - część II). Dają one szansę na pracę blisko 2,5 tysiącu absolwentów.

Samozatrudnienie

          Dla części absolwentów szansą na odnalezienie swojego miejsca na rynku pracy może być założenie własnej firmy. Zwiększenie możliwości podejmowania własnej działalności gospodarczej wymaga:
a)ograniczenia przeszkód i kosztów tworzenia przedsiębiorstw,
b)uruchomienia w dużej skali programu udzielania tanich kredytów, poręczeń kredytowych i systemu dopłat do kosztów oprocentowania i związanego z nimi profesjonalnego doradztwa,
c)okresowego zawieszenia pobierania od absolwentów zakładających własne przedsiębiorstwo emerytalno- rentowej części składki na ubezpieczenie społeczne.


ad. a. Pierwsza z wymienionych kwestii jest przedmiotem prac w ramach pakietu ''Przede wszystkim przedsiębiorczość''. Realizacja tych działań przyniesie efekty szersze niż tylko wobec absolwentów, z całą jednak pewnością absolwenci będą beneficjentami tych zmian.

ad. b. W ofercie usług urzędów pracy występują pożyczki na podejmowanie własnej działalności gospodarczej (zgodnie z art. 18 ustawy powiatowy urząd pracy może przyznać pożyczkę w wysokości nie wyższej niż dwudziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia, oprocentowaną w wysokości 50%, a w powiatach zagrożonych bezrobociem strukturalnym 30% zmiennej stopy oprocentowania kredytu lombardowego w stosunku rocznym; po dwóch latach prowadzenia działalności do 50% kwoty pożyczki może zostać umorzone; umowa o udzielenie pożyczki może przewidywać możliwość zwrotu do 80% kosztów szkolenia i doradztwa z zakresu podejmowanej działalności w pierwszym roku). Na obszarach wiejskich (ale nie tylko) zostaną wykorzystane doświadczenia zebrane w trakcie prowadzenia preferencyjnych linii kredytowych przez Krajowy Urząd Pracy wspólnie z Europejskim Funduszem Rozwoju Wsi Polskiej ''Counterpart Fund'' oraz Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa. Przedmiotem kredytowania są w nich przedsięwzięcia gospodarcze z zakresu działalności pozarolniczej podejmowane w sektorze małej przedsiębiorczości a preferowane są powiaty (gminy) uznane za zagrożone szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym i obszary postpegeerowskie.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wspólnie z Bankiem Gospodarstwa Krajowego uruchomią instrumenty finansowe stwarzające absolwentom możliwość uzyskania kredytu na zorganizowanie własnego miejsca pracy, w tym między innymi poprzez rozwój systemu poręczeń kredytowych w oparciu o lokalne fundusze poręczeń kredytowych (tworzone m.in. przez organizacje pozarządowe i samorządy lokalne). Kredyty udzielane będą również spółdzielniom zakładanym przez absolwentów. Kredyty udzielane będą w oparciu o biznes plan, przygotowany przy wsparciu wyspecjalizowanych organizacji doradczych (sieć Krajowego Systemu Usług, sieć jednostek TOR 10). Informacje o kredytach, dostępnych w placówkach BGK, zasadach ich udzielania, możliwościach uzyskania pomocy doradczej - przekazywane będą przez wojewódzkie i powiatowe urzędy pracy. Będzie tam również dostępna informacja o możliwości uzyskania poręczenia spłaty kredytów, realizowanych przez BGK z Krajowego Funduszu Poręczeń Kredytowych.

ad. c. Ustawa o ułatwieniu zatrudniania absolwentom szkół (która weszła w życie 1 stycznia 2002r.) zawiera pewne rozwiązania ułatwiające absolwentom podejmowanie samodzielnej działalności gospodarczej. Na mocy tej ustawy absolwent w okresie 12 miesięcy od podjęcia działalności gospodarczej może uzyskać z Funduszu Pracy dofinansowanie składek w części przeznaczonej na ubezpieczenie wypadkowe oraz rentowe. Stanowi to ogółem 14,62% podstawy (tj. najniższego wynagrodzenia), czyli kwotę 111 zł.

Możliwości dalszego dotowania składek, przeznaczonych na ubezpieczenie emerytalne (co w praktyce oznaczałoby już dla tych osób pełną dotację składki na ubezpieczenie społeczne), wydają się być bardzo ograniczone czy wręcz niemożliwe, z uwagi na stan finansów publicznych. Proponuje się więc przyznanie absolwentom podejmującym działalność gospodarczą prawa rezygnacji z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne do II filara przez okres 12 miesięcy od zakończenia nauki, pod warunkiem złożenia stosownego wniosku.

          Wspieranie podejmowania samodzielnej działalności gospodarczej przez absolwentów, oprócz zagwarantowania dostępu do kapitału i ogólnego obniżenia kosztów prowadzenia takiej działalności - wymaga także wzmocnienia systemu wsparcia w zakresie m.in.:
możliwości dokonywania diagnozy własnych predyspozycji,
pomocy w tworzeniu i ocenie biznes planu
dostępu do wiedzy o prowadzeniu firmy,
kształtowania podstawowych niezbędnych umiejętności itp.
Usługi takie świadczy wiele instytucji, jednakże wiedza na ten temat jest mało spopularyzowana. Wojewódzkie urzędy pracy dysponują na ogół pełną wiedzą na temat dostępnych na terenie województwa form pomocy; wiedza ta zostanie zaktualizowana i szeroko upowszechniona w ramach realizacji wojewódzkich programów zatrudnienia absolwentów.


Kształcenie

          Poprawa sytuacji absolwentów na rynku pracy w tym i kolejnych latach wymaga radykalnych zmian w programach kształcenia na wszystkich poziomach systemu oświaty i rozwoju działań kompensacyjnych, adresowanych do absolwentów, umożliwiających im uzupełnianie, poszerzanie lub zmianę kwalifikacji nabytych w systemie oświaty w celu zwiększenia szans na zatrudnienie.

a.system oświaty
Szkoła musi zajmować się kształtowaniem wśród uczniów i studentów postaw kreatywności i innowacyjności. Dopiero na takim gruncie można rozwijać wiedzę i praktyczne umiejętności w zakresie przedsiębiorczości.
Niezbędne jest także uruchomienie przez szkoły w porozumieniu z pracodawcami programów kształcenia profilowanego. Dotyczy to zwłaszcza szkół ogólnokształcących i wyższych. Poprzez umiejętne łączenie kształcenia ogólnego i profilowanego nastąpi lepsze przygotowanie młodych ludzi do podejmowania pracy a także do tworzenia własnych firm. Część ogólna (zorientowana teoretycznie) programu nauczania powinna pozostać domeną uczelni (szkoły). Część profilowana (zawodowa) musi być realizowana w porozumieniu z pracodawcami. Tradycyjny model praktyk studenckich nie spełnia oczekiwań; konieczne jest uruchomienie takich form pracy dydaktycznej, łączących studiowanie z intensywnym szkoleniem praktycznym i stażem umożliwiającym zdobywanie doświadczenia praktycznego, które będą zorientowane na szkolenie nowych - rzadkich i poszukiwanych na rynku pracy umiejętności i kwalifikacji zawodowych. W ten sposób szkoły staną się swoistymi inkubatorami przedsiębiorczości. Powinny podejmować realizację projektów, które będą wzorowane na doświadczeniu inkubatorów.

W dłuższej perspektywie istotne znaczenie dla dostosowania kształcenia do potrzeb rynku pracy mieć będą prace nad tworzeniem standardów kwalifikacji zawodowych, która docelowo stanowić będzie podstawę do konstruowania programów kształcenia zawodowego i standardów wymagań egzaminacyjnych (prace takie prowadzić będzie w 2002 i 2003 roku MPiPS). Prowadzone będą także prace nad rozwojem programów szkoleń modułowych i procedurami akredytacji programów i instytucji realizujących te programy.
Dostosowywaniu kierunków kształcenia do potrzeb rynku pracy służyć będą prowadzone przez ekspertów na zlecenie Rządu badania i prognozy popytu na pracę.

b.kształcenie ustawiczne
Działania w tym obszarze dotyczyć będą organizowania przez urzędy pracy szkoleń (w tym szkoleń na podstawie indywidualnych wniosków absolwentów), udzielane będą pożyczki szkoleniowe oraz stypendia dla osób zamieszkałych w rejonach zagrożonych szczególnie wysokim bezrobociem strukturalnym, które po utracie statusu absolwenta w ciągu 6 miesięcy podejmą naukę w szkole wyższego stopnia. Działania te będą uwzględniane w kontraktach zawieranych przez wojewódzkie urzędy pracy z powiatowymi urzędami pracy.

c. działania aktywizujące szkół
Niezbędne jest zachęcenie szkół, zwłaszcza wyższych, do tworzenia tzw. Biur Karier Zawodowych. Doświadczenia istniejących biur wskazują na znaczną ich przydatność nie tylko we wspieraniu znajdowania miejsc pracy przez studentów i absolwentów, ale także w korygowaniu programów kształcenia poprzez bieżące ich dostosowywanie do oczekiwań pracodawców.
Projekty tego typu będą wspierane przez państwo poprzez udzielanie grantów ze środków będących w dyspozycji Ministra Pracy i Polityki Społecznej.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej dokona przeglądu programów szkoleniowych i materiałów szkoleniowych wykorzystywanych przez organizacje pozarządowe w ramach działań podejmowanych na rzecz młodzieży bezrobotnej i zagrożonej bezrobociem, a dofinansowywanych przez ministerstwo w ubiegłych latach. Dorobek ten zostanie upowszechniony w sieci urzędów pracy, placówek poradnictwa zawodowego systemu oświaty, Biurach Karier i wśród innych zainteresowanych instytucji – do wykorzystywania w bieżących działaniach na rzecz aktywizacji przybliżania młodzieży problematyki rynku pracy.


Wolontariat

          W sytuacji tak ogromnego deficytu miejsc pracy, mimo podjęcia opisanego wyżej pakietu działań, z całą pewnością znaczna część absolwentów nie znajdzie pracy. Dla tej grupy szansą na zdobycie pierwszego doświadczenia zawodowego i sprawdzenie umiejętności zawodowych może stać się wolontariat, czyli nieodpłatna praca w organizacji pozarządowej. Uchwalenie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie umożliwi wykorzystanie tej formy na szerszą skalę.
Obecnie polskim organizacjom pozarządowym brakuje uregulowań prawnych dotyczących działalności wolontariackiej. Fakt, iż w chwili obecnej działa już około dwóch milionów wolontariuszy, dowodzi potrzeby pilnej regulacji tej materii. Dlatego też rząd zgłosił projekt ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie regulującej po raz pierwszy w naszym prawie materię wolontariatu.
W projekcie zróżnicowano dwie kategorie podmiotów mogących korzystać ze świadczeń wolontariuszy: organizacje pozarządowe w zakresie ich działalności statutowej (w szczególności w zakresie działalności pożytku publicznego) oraz organy administracji publicznej (z wyłączeniem prowadzonej przez nie działalności gospodarczej) i jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej lub przez te organy nadzorowane (z wyłączeniem prowadzonej przez te jednostki działalności gospodarczej). Projekt rozstrzyga kto ma pokrywać koszty i płacić za świadczenia społeczników, potrzebne im w czasie wykonywanej pracy. Pierwsza kategoria podmiotów korzystających ze świadczeń wolontariuszy, czyli organizacje pozarządowe są uprawnione, lecz nie zobowiązane, do udzielenia im określonych świadczeń oraz pokrycia określonych kosztów związanych ze świadczeniami wolontariusza np. niezbędne badania lekarskie, ubezpieczenie od nieszczęśliwych wypadków czy pokrycie kosztów podróży. Natomiast druga kategoria podmiotów, administracja publiczna jest do takich świadczeń ustawowo zobowiązana, chyba że wolontariusz sam z tych praw zrezygnuje. Ponadto jeżeli organ administracji publicznej zawarł z wolontariuszem porozumienie w przedmiocie wydelegowania go w celu wykonywania świadczeń na terytorium innego państwa na podstawie porozumienia zawartego przez RP z odpowiednim organem tego państwa, wolontariuszowi przysługuje prawo do świadczeń i pokrycia kosztów ogólnie przyjętych w stosunkach tego rodzaju. Wydatki ponoszone na wolontariuszy będą wliczane do kosztów prowadzenia działalności statutowej organizacji pozarządowych, lub kosztów działania organów administracji publicznej i innych jednostek wskazanych w ustawie.
Istotne w projekcie ustawy jest także to, że wolontariusze będą mieli prawo żądać, by porozumienie, które zawrą z instytucjami publicznymi czy organizacjami pozarządowymi korzystającymi z ich pomocy, zostało potwierdzone na piśmie. Po zakończeniu współpracy ma obowiązek wystawić wolontariuszowi zaświadczenie.

Pojawienie się możliwości wykorzystania pracy wolontariusza w administracji publicznej może mieć szczególnie istotne znaczenie. Istnieje bowiem znaczny obszar odpowiedzialności administracji publicznej - rządowej i samorządowej, o dużym znaczeniu społecznym , który nie jest realizowany właściwie w dużej mierze ze względu na brak kadry, a zwłaszcza kadry wykwalifikowanej. Jest to m.in. obszar pomocy społecznej, rynku pracy, zdrowia, wymiaru sprawiedliwości, kultury, sportu i turystyki, oświaty. Równocześnie co roku coraz większe grupy absolwentów szkół licencjackich i wyższych kończących wydziały socjologii, ekonomii, historii, filologii, pedagogiki itp. zasilają rejestry bezrobotnych, zamiast spróbować swoich sił w ośrodku pomocy społecznej, urzędzie pracy, szpitalu, archiwum, placówce rehabilitacyjnej, przedszkolu i w ten sposób uzyskać cenne doświadczenie zawodowe realizując ważne zadanie społeczne. W pierwszej kolejności proponuje się wykorzystanie pracy wolontariuszy w wojewódzkich i powiatowych urzędach pracy. Istnieje tam realna potrzeba zwiększenia zatrudnienia nawet o 5 tys. osób.
W aneksie (część III) przedstawiono dane na temat organizacji pozarządowych w Polsce.


Informacja, poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy

          Powodzenie realizacji zamierzeń opisanych wyżej, jak również zwiększenie zdolności młodych osób do samodzielnego znajdowania zatrudnienia wymaga szerokich działań w zakresie informacji, poradnictwa zawodowego, kształtowania umiejętności poszukiwania pracy. Celem w tym obszarze jest w szczególności przeciwdziałanie bierności w poszukiwaniu pracy, brakowi poczucia kompetencji, nierealistycznym oczekiwaniom wobec przyszłej pracy i brakowi rozeznania w wymaganiach rynku pracy i pracodawców.
Instytucjonalną odpowiedzią na społeczne zapotrzebowanie w zakresie nowoczesnych usług poradnictwa zawodowego są Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Wojewódzkich Urzędów Pracy. Usługi Centrów wzbogacają dotychczasową ofertę powiatowych urzędów pracy zarówno dla osób bezrobotnych, poszukujących pracy, jak i pracujących, a także młodzieży planującej ścieżkę zawodową i tej która wchodzi na rynek pracy.
W Centrach Informacji i Planowania Kariery Zawodowej absolwenci mogą uczestniczyć w zajęciach warsztatowych z zakresu kształtowania umiejętności pozazawodowych, między innymi autoprezentacji, technik poszukiwania pracy, poznania samego siebie, podejmowania decyzji zawodowych, planowania rozwoju zawodowego.
Ponadto absolwenci zainteresowani podjęciem działalności gospodarczej mogą uzyskać pomoc w ocenie predyspozycji do pełnienia funkcji menedżerskiej, mogą też samodzielnie korzystać z różnorodnych zbiorów informacji zawodowej, a zwłaszcza z baz danych programu komputerowego ''Doradca 2000''.

          Pośrednictwo pracy ma na celu udzielenie pomocy absolwentom w znalezieniu odpowiedniego zatrudnienia, a pracodawcom w znalezieniu odpowiednich pracowników. Pośrednictwo realizują publiczne służby zatrudnienia oraz sieć niepublicznych biur pośrednictwa upoważnionych do działania na terenie kraju oraz poza jego granicami. Dla potrzeb programu szczególnie przydatna będzie forma giełd i targów pracy. Wykorzystywane będą zasoby Intenetowej Bazy Ofert Pracy urzędów pracy.
Absolwenci mogą uzyskać pomoc pośredników pracy dotyczącą informacji o sytuacji na lokalnym rynku pracy i przewidywanych zmianach, o wolnych miejscach pracy i wymaganiach pracodawców stawianych kandydatom do pracy, a także o warunkach zatrudnienia. Mogą także uzyskać wsparcie przy bezpośrednich kontaktach z konkretnym pracodawcą.
Objęcie absolwentów szerokim zakresem pośrednictwa i poradnictwa w programie ''Pierwsza Praca'' wymagać będzie znacznego wzmocnienia kadr publicznych służb zatrudnienia tak, aby zbliżyć je liczebnie do norm międzynarodowych (w pośrednictwie nie więcej niż stu klientów na jednego pośrednika pracy, w poradnictwie - sześćdziesięciu), a tym samym zapewnić dostępność i jakość oferowanych usług. W przeliczeniu na etaty: w opisane procedury będzie trzeba zaangażować w pełnym wymiarze około 5000 pośredników i doradców. Nowi pracownicy to nie tylko pośrednicy; to również osoby pierwszego kontaktu, umiejące dokonywać weryfikacji gotowości do podjęcia pracy wśród bezrobotnych (zadanie u nas w wielu pup praktycznie zaniechane). Istnieje w tym przypadku możliwość wykorzystania pracy wolontariuszy jako podprogram ''Absolwent dla absolwenta''. Absolwenci humanistycznych i ekonomicznych kierunków studiów wyższych będą organizować punkty informacyjne dotyczące programu ''Pierwsza Praca'' i możliwości z niego wynikających, wspomagać swoich kolegów w procesie podejmowania decyzji dotyczącej metod poszukiwania pracy i form aktywności zawodowej, a także wspierać pracowników urzędu w działaniach typowo administracyjnych.
(Obecnie urzędy pracy i Centra zatrudniają 1600 pośredników i 800 doradców.)

          Zadania w tym obszarze będą realizowane także przez organizacje pozarządowe, w ramach projektów pomocowych (Phare, PAOW) oraz konkursów organizowanych przez WUP. Istotne uzupełnienie stanowić będą działania Ochotniczych Hufców Pracy (w tym ostatnim przypadku wobec młodzieży trudnej).

          Istotne znaczenie dla zwiększenia aktywności powiatowych urzędów pracy w zakresie pośrednictwa pracy będzie miało odbiurokratyzowanie ich działań poprzez eliminację zadań nie związanych z aktywizacją zawodową. Obecnie znaczna część pracowników powiatowych urząd pracy zaangażowana jest do wykonywania prac zdefiniowanych w przepisach, o charakterze typowo biurokratycznym. Jest to przyczyną zaniechania wręcz w wielu przypadkach działalności w zakresie aktywnych kontaktów z pracodawcami i intensywnej pomocy poszukującym pracy (w części IV aneksu zawarto kilka propozycji dotyczących odbiurokratyzowania).

          Rolą powiatowych urzędów pracy jest organizacja aktywnych programów finansowanych z Funduszu Pracy (a także w ramach konkursów, jakie będą organizowane przez wojewódzkie urzędy pracy), wspierających zatrudnienie i samozatrudnienie a także szkoleń. Trafne adresowanie tych programów wymaga wstępnej pracy pośrednika pracy i ewentualnie doradcy zawodowego. Praktyka wskazuje, że w okresie pierwszych tygodni po zarejestrowaniu należy świadczyć jedynie pomoc doradczą, uruchamiając indywidualne możliwości bezrobotnego. Dopiero kilka tygodni niepowodzeń oznacza, że konieczne jest uruchomienie głębszej interwencji np. w formie subsydiowanego zatrudnienia. Urzędy pracy mają już kilkuletnie doświadczenia w realizacji ogólnokrajowego programu ''Absolwent'', które zostaną obecnie wykorzystane. Szersza informacja o programie w aneksie (część V). W stosunku do absolwentów niepełnosprawnych Pełnomocnik do spraw osób niepełnosprawnych wspólnie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przygotuje i uruchomi program specjalny PFRON ''Junior'' (założenia – część VI aneksu).
Dodatkowo wykorzystany zostanie nowy instrument przygotowujący młodzież do samodzielności na rynku pracy, jakim jest program informacyjno-szkoleniowy ''Samodzielność w poszukiwaniu pracy'', przygotowany przez MPiPS we współpracy z urzędami pracy. Szersza informacja – w aneksie (część VII).

          Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z wojewódzkimi urzędami pracy uruchomi podprogram ''Gminnych Centrów Informacji'' - w pierwszym okresie (2002r.) pilotażowo w maksimum 200 gminach z obszarów szczególnie wysokiego zagrożenia bezrobociem strukturalnym. Gminne Centra Informacji to lokalne centra informacji, gromadzące informacje z terenu oddziaływania (gmina, powiat, region), dotyczące pracy, szkoleń, podejmowania działalności gospodarczej, rynków zbytu itp. To także przybliżenie społeczności lokalnej oferty usług teleinformatycznych. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej udzielać będzie zainteresowanym społecznościom lokalnym grantów na organizację GCI. Będzie to równocześnie na aktywizację absolwentów poprzez formę wolontariatu - po przeszkoleniu finansowanym w ramach przyznanego grantu.


          W całym okresie realizacji programu będzie prowadzona intensywna kampania informacyjna z wykorzystaniem mediów – patrz rozdz. 8 (TV publiczna). Informacje skierowane do absolwentów i do pracodawców, a także do organizacji pozarządowych i szkół będą upowszechniane przez wszystkich wykonawców programu.


4. UCZESTNICY

          Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej odpowiedzialne jest za koordynację całości prac wynikających z programu (monitorowanie i rozliczenie), a ponadto realizację zadań wynikających z funkcji dysponenta Funduszu Pracy (od 1.04.2002),
przygotowanie wskazówek (standardów) dotyczących stosowania instrumentów wsparcia zatrudnienia absolwentów,
przygotowanie rozporządzenia określającego zasady wydatkowania byłej rezerwy uwłaszczeniowej,
przygotowanie nowelizacji rozporządzenia określającego algorytm podziału środków Funduszu Pracy, tak aby możliwe było zastosowanie opisanej procedury kontraktowania zadań pomiędzy wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy,
przygotowanie wzorcowej umowy - kontraktu pomiędzy wojewódzkimi i powiatowymi urzędami pracy,
zarządzanie komponentami krajowymi Phare i koordynacja instrumentów dotyczących zasobów ludzkich w projektach Phare i Programie Aktywizacji Obszarów Wiejskich,
przygotowanie i uruchomienie we współpracy z BGK programu wspierania samozatrudnienia,
prowadzenie kampanii informacyjnej programu,
upowszechnienie programu informacyjno-szkoleniowego ''Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy'' i programu ''Absolwent'',
współpracę z PFRON w zakresie przygotowania i realizacji programu ''Junior'',

Ministerstwo Gospodarki odpowiada za realizację programu ''Przede wszystkim przedsiębiorczość'',

Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu odpowiada za komponent edukacyjny i informacyjno-doradczy

Ministerstwo Skarbu Państwa odpowiada za przygotowanie nowelizacji ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw, zmieniającej przeznaczenie obecnej rezerwy uwłaszczeniowej,

Ministerstwo Ochrony Środowiska odpowiada za przygotowanie i koordynację podprogramu dotyczącego zalesiania i konserwacji lasów,

Wojewódzkie urzędy pracy odpowiadać będą za koordynację działań na szczeblu województw, w tym zwłaszcza za:
przygotowanie wojewódzkich programów zatrudnienia absolwentów,
kontraktowanie i monitorowanie realizacji umów z powiatowymi urzędami pracy,
przeprowadzenie konkursu na wykonawców usług na rzecz absolwentów w ramach środków innych niż Fundusz Pracy; zawarcie i monitorowanie umów z powiatowymi urzędami pracy i organizacjami pozarządowymi,
rozliczenie środków Funduszu Pracy i środków dodatkowych przydzielonych dla województwa,
wdrażanie regionalnych instrumentów Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich i Phare w części dotyczącej rozwoju zasobów ludzkich,
prowadzenie kampanii informacyjnej programu,
koordynację na terenie województwa działań doradczych prowadzonych przez powiatowe urzędy pracy, jednostki OHP, szkoły i inne instytucje,
prowadzenie działań informacyjno-doradczych na rzecz absolwentów i innych beneficjentów programu poprzez Centra Informacji i Planowania Karier Zawodowych,
realizację działań niezbędnych do wprowadzenia na szeroką skalę programu informacyjno-szkoleniowego ''Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy'' – przeszkolenie kadry powiatowych urzędów pracy,

Powiatowe urzędy pracy odpowiadać będą za realizację podstawowych usług na rzecz absolwentów i zainteresowanych pracodawców (pośrednictwo pracy, organizacja staży, zatrudnienia subsydiowanego, szkoleń, usługi klubów pracy, poradnictwo zawodowe, realizacja programu informacyjno-szkoleniowego ''Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy'', realizacja Warsztatów Poszukiwania Pracy), a także prowadzenie kampanii informacyjnej programu,

Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odpowiedzialny będzie za przygotowanie, wdrożenie i monitoring programu ''Junior'',

Organizacje pozarządowe realizować będą część usług na rzecz absolwentów i pracodawców (zatrudnienie subsydiowane, szkolenia zawodowe, szkolenia w zakresie umiejętności poszukiwania pracy, staże),

Ochotnicze Hufce Pracy
Realizacja programu Ochotniczych Hufców Pracy ''Absolwent''

Bank Gospodarstwa Krajowego odpowiedzialny będzie za uruchomienie programu wspierania samozatrudnienia.

Oprócz wyżej wymienionych w programie wskazany jest udział partnerów społecznych a także innych instytucji zajmujących się promocją przedsiębiorczości, w tym m.in. regionalnych organizacji Polskiej konfederacji Pracodawców Prywatnych i Konfederacji Pracodawców Polskich, izb przemysłowo-handlowych, agencji rozwoju regionalnego, izb branżowych, izb rzemieślniczych itp.


5. FINANSOWANIE I NAKŁADY

Finansowanie programu odbywać się będzie z następujących źródeł:
a)Fundusz Pracy
b)fundusze pomocowe
c)rezerwa ''uwłaszczeniowa''
d)pożyczka z Banku Rozwoju Rady Europy
e)budżety samorządów - gminnych, powiatowych, wojewódzkich

ad a) Fundusz Pracy

Plan Funduszu Pracy na rok 2002 przewiduje ok. 560 mln zł na programy aktywizacji zawodowej. Biorąc pod uwagę, że pewna część tych środków musi być wydatkowana na kontynuację umów z roku ubiegłego, na realizację nowych programów można przeznaczyć maksimum ok. 300 mln zł. Zgodnie z ustawą o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu środki Funduszu Pracy przekazywane są samorządom województw i powiatom według algorytmu określanego w drodze rozporządzenia przez Radę Ministrów. Minister Pracy zaproponuje Radzie Ministrów, aby 65% tej kwoty przekazane zostało bezpośrednio powiatom na realizację programów rynku pracy zgodnie z własną oceną i lokalnym zapotrzebowaniem, 30% - samorządom województw na kontraktowanie zadań w powiatowych urzędach pracy oraz 5% pozostało jako rezerwa dysponenta (od 1 kwietnia – ministra właściwego do spraw pracy) na nieprzewidziane zdarzenia losowe oraz celowe programy nadzorowane bezpośrednio przez Ministra Pracy w drodze kontraktów z samorządami powiatowymi. Część przeznaczona na kontraktowanie zadań może być traktowana jako jedno ze źródeł finansowania pakietu ''Pierwsza Praca''. Wojewódzkie urzędy pracy (samorządy wojewódzkie) będą zawierały – w drodze negocjacji – kontrakty zadaniowe z powiatowymi urzędami pracy (starostami), określające metody aktywizacji zawodowej absolwentów, dostosowane do warunków lokalnych rynków pracy, oczekiwane efekty oraz kwoty Funduszu Pracy. Doświadczenia lat ubiegłych pozwalają liczyć, że znaczna część środków przekazanych bezpośrednio samorządom powiatowym również przeznaczona zostanie na finansowanie działań na rzecz absolwentów.
Szacuje się, że w ten sposób pierwszą pracę lub możliwość odbycia stażu uzyska ponad 75 tysięcy absolwentów.

ad b) fundusze pomocowe

Realizacja działań na rzecz bezrobotnych i osób zagrożonych bezrobociem, w tym młodzieży absolwenckiej, będzie wspierana w latach 2002-2004 z funduszy unijnych (Phare) oraz z pożyczki Banku Światowegoiii.

b1.1. W roku 2002 w pięciu województwach będą realizowane usługi na rzecz osób bezrobotnych i zagrożonych bezrobociem, finansowane w ramach Phare 2000 Spójność Społeczno-Gospodarcza. Działania te zostały zaprogramowane znacznie wcześniej, nie przewidują więc one priorytetu dla młodzieży absolwenckiej. Można jednak szacować, że około 1/3 wszystkich beneficjentów, tj. około 8 tys. osób, będą stanowić ludzie młodzi. Ogólna kwota przeznaczona na projekt to 65,8 mln zł. (szacunkowo, proporcjonalnie na rzecz młodzieży będzie to kwota ponad 20 mln zł)

b1.2. W ramach programu Phare 2001 Spójność Społeczno-Gospodarcza usługi realizowane będą począwszy od III kwartału 2002r. i w roku 2003. Projekt ''Rozwój zasobów ludzkich'' składa się z dwóch komponentów: krajowego (o wartości 21 mln zł) i regionalnego (o wartości 129,5 mln zł). W ogólnej wartości programu - 38,5 mln zł to wkład budżetu krajowego. Obecnie rozpoczyna się formułowanie zadań dla wykonawców działań - zostaną one ukierunkowane na priorytety związane na przeciwdziałaniu bezrobociu wśród absolwentów.
Komponent krajowy przewiduje przygotowanie przez powiatowe urzędy pracy Indywidualnych Planów Działania dla ok. 5000 młodych osób z powiatów zagrożonych strukturalnym bezrobociem oraz zainicjowanie i finansowanie dla tych osób szkoleń lub staży (praktyk) zawodowych. Przewiduje się, ze preferowane będą szkolenia w zakresie nowych i poszukiwanych umiejętności i kwalifikacji, ze szczególnym uwzględnieniem sektora IT).
Komponent regionalny (realizowany we wszystkich 16 województwach) obejmuje następujące typy działań:
usługi rynku pracy dla bezrobotnych i zagrożonych bezrobociem (łączne nakłady 54,25 mln zł)
pomoc doradczo- szkoleniowa dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą (łączne nakłady 14 mln zł)
szkolenie kadr regionalnych małych i średnich przedsiębiorstw (łączne nakłady 32,9 mln zł)
wsparcie lokalnych strategii rozwoju (łączne nakłady 28 mln zł)
Przewidywana ogólna liczba beneficjentów to 35 tys. osób w trzech pierwszych programach oraz 10 tys. pracowników samorządowych w czwartym (w tym ok. 5 tys. nauczycieli). Można przyjąć, że ok. 8 tys. stanowić będą ludzie młodzi (absolwenci szkół). Stosownie można oszacować nakłady – 17 mln zł. Na szczególną uwagę zasługuje projekt województwa łódzkiego ze względu na jego innowacyjny charakter - będzie to pilotaż rotacji pracy, obejmujący 120 młodych bezrobotnych, którzy odbędą subsydiowane praktyki w MSP z sektora wysokiej szansy rozwoju.
Ostatni z wymienionych typów działań dotyczył będzie również kwestii związanych ze wspieraniem zatrudnienia absolwentów - bowiem unowocześnienia profilu działania szkół zawodowych (łącznie z udzielaniem małych grantów na inicjatywy i inwestycje w tym zakresie).

b1.3.Ostatnio zainicjowane zostały prace nad zakresem projektów w ramach Phare 2002 Spójność Społeczno-Gospodarcza. Realizacja tych projektów przewidziana jest na lata 2003-2005. Wstępnie przyjmuje się, że realizowany będzie komponent krajowy na kwotę 59,5 mln zł dotyczący rynku pracy oraz wdrażany przez regiony projekt dotyczący zasobów ludzkich w podobnej wysokości. Priorytetem w ramach obu części programu będzie aktywizacja zawodowa absolwentów i młodzieży poszukującej pracy. W ramach komponentu krajowego 42 mln zł przeznaczone będzie na realizację działań na rzecz młodzieży. Minister Gospodarki ustalając priorytety w częściach Phare 2002 SSG programowanych przez siebie uwzględni powiązanie z pakietem ''Pierwsza Praca'' (przykładowo - uruchomienie grantu tytułem wsparcia kapitałowego dla MSP zostanie powiązane z warunkiem przyjęcia absolwentów).

b2.1. Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich (PAOW), współfinansowany z pożyczki Banku Światowego, obejmuje dwa komponenty: A ''Mikropożyczki'' i B1 ''Program reorientacji''.
Komponent ''Mikropożyczki'' realizowany będzie w latach 2002-2003. Wdrażany jest przez Bank Gospodarstwa Krajowego i 5 urzędów marszałkowskich. Jego łączna wartość to 71,4 mln zł (15,4 mln USD, w tym 12,5 z kredytu BŚ). W ramach tego komponentu będą udzielane:
pożyczki w wysokości maks. ok. 20 tys. zł dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą oraz
dotacje inwestycyjne dla tych osób w wysokości maks. 3600 zł
Program dotyczy wyłącznie osób zamieszkujących obszary wiejskie i małe miasta (do 15 tys. mieszkańców).

b2.2. Komponent ''Program reorientacji'' realizowany jest do 2001 do 2003. Realizowany jest przez wojewódzkie urzędy pracy w 7 województwach. Jego łączna wartość to 192,3 mln zł (45 mln USD, z czego 22,4 to środki z kredytu BŚ). W ramach tego komponentu świadczone będą następujące usługi:
szkolenia i przekwalifikowania
pośrednictwo pracy i poradnictwo zawodowe
okresowe zatrudnienie subsydiowane (w tym w organizacjach pożytku publicznego)
wsparcie usług świadczonych przez inkubatory przedsiębiorczości
doradztwo dla osób rozpoczynających działalność gospodarczą.
Program adresowany jest do tej samej grupy beneficjentów, co komponent A - z naciskiem na problem zwalczania ukrytego bezrobocia na wsi (problem małych, nieefektywnych gospodarstw rolnych). Podstawowe założenia programowe są następujące:
wspieranie inicjatyw o charakterze oddolnym - w zgodzie z ogólnymi priorytetami ustanawianymi przez MPiPS i WUP
bezpośrednia odpowiedzialność władz samorządów województw za podpisywane w ramach programu umowy z wykonawcami usług (tylko umowy o znacznej wartości wymagają akceptacji MPiPS)

Program Aktywizacji Obszarów Wiejskich nie jest uwzględnia specyfiki młodzieżowej, niewątpliwie jednak młodzież będzie jednym z beneficjentów. Można szacować, że około 1/6 uczestników działań stanowić będą absolwenci.

Ad c i d) rezerwa ''uwłaszczeniowa'' i pożyczka z Banku Rozwoju Rady Europy
Na podstawie art. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 29 marca 2000r. o zmianie ustawy o prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych oraz o ustawy o wykorzystaniu wpływów z prywatyzacji części mienia Skarbu Państwa na cele związane z reformą systemu ubezpieczeń społecznych (Dz.U.31, poz. 383) - tworzy się rezerwę na cele uwłaszczenia. Rezerwa ta - zgodnie z art. 56a ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych obejmuje:
7% akcji jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, powstałych w wyniku komercjalizacji, a działających na zasadach ogólnych (wyłączone są spółki o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa),
będące w posiadaniu Skarbu Państwa akcje spółek, w których Skarb Państwa posiada mniej niż 10% kapitału zakładowego.
Na podstawie danych Ministerstwa Skarbu Państwa wartość rezerwy uwłaszczeniowej na dzień 31.12.2000r. wynosi 524,1 mln zł).
Aktualnie wykorzystanie rezerwy uwłaszczeniowej nie jest możliwe, gdyż nie ma ustawy uwłaszczeniowej ani aktów wykonawczych. Przeznaczenie tej rezerwy na pakiet ''Pierwsza Praca'' wymaga nowelizacji właściwych ustaw oraz opracowania odpowiedniego mechanizmu prawno - finansowego.

Rozdysponowanie środków rezerwy uwłaszczeniowej oraz środków z pożyczki przebiegać będzie dwiema ścieżkami. Pierwsza to rozporządzenie Rady Ministrów, które będzie bazowało na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 2000r. w sprawie zasad, warunków i trybu wspierania środkami budżetu państwa programów inicjowanych przez organy samorządu województwa. Wykorzystane zostaną przy tym dwuletnie doświadczenia ze stosowania tego rozporządzenia, tak aby w nowej wersji zrezygnować ze słabszych, a wzmocnić dobre strony stosowanych metod.
W praktyce propozycja ta oznacza, że minister właściwy do spraw pracy dokona podziału środków na województwa według algorytmu, uwzględniającego zwłaszcza poziom bezrobocia wśród absolwentów oraz przewidywane liczby młodych osób wchodzących na rynek pracy po raz pierwszy. Samorząd województwa (wojewódzki urząd pracy) będzie w drodze konkursów (poprzednio stosowana była formuła przetargów, która w praktyce się nie sprawdziła) wyłaniał realizatorów usług na rzecz bezrobotnych absolwentów i młodzieży szkolnej zagrożonej bezrobociem (szkolenia, zatrudnienie subsydiowane, organizacja staży, doradztwo zawodowe, granty na podejmowanie nauki itp.). Realizatorem usług mogą być organizacje pozarządowe (instytucje spoza sektora finansów publicznych), jak też samorządy powiatowe i gminne (poprzednio samorząd nie mógł być wykonawcą). Warunkiem przyznania przez wojewódzki urząd pracy dotacji na realizację programu będzie zagwarantowanie przez wnioskodawcę udziału własnego (minimum 10% ogólnych kosztów programu), przy czym udział własny mogą stanowić środki publiczne lub podmiotów prywatnych.
Do 5% kwoty przypadającej na województwo będzie mogło być przeznaczone na realizację działań bezpośrednio przez wojewódzki urząd pracy, w tym zwłaszcza działań promocyjnych.

Druga to środki zarządzane przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, przeznaczone na następujące zadania:
kapitał na Fundusz Kredytowy Pierwsza Praca
kapitał na Fundusz Gwarancyjny
granty na rozwój działalności Biur karier
granty na tworzenie Gminnych Centrów Informacji
kampania informacyjna
wkład krajowy do Phare 2002 (w roku 2003 - 2004) - komponent krajowy dotyczący zasobów ludzkich

Ad e) budżety samorządów
Bezrobocie młodzieży to także problem lokalny, a jego skutki są w pierwszej kolejności szczególnie dotkliwe na szczeblu lokalnym. Z tego względu wydaje się oczywiste aktywne włączenie samorządów wszystkich szczebli w realizację pakietu ''Pierwsza Praca''. Wzmocnienie oddziaływania przewidzianych tu form i instrumentów zostanie osiągnięte także poprzez zaangażowanie finansowe samorządów. Przyjęta będzie zasada, że środki, o których mowa w punkcie c) kierowane będą tylko do tych samorządów powiatowych (gminnych), które wykażą minimum 10% ogólnej wartości programu zaangażowania własnych środków.


6. MONITOROWANIE I OCENA

Realizacja programu będzie na bieżąco monitorowana przez wojewódzkie urzędy pracy (na podstawie miesięcznych informacji z powiatowych urzędów pracy). Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej otrzymywać będzie raporty wojewódzkie raz na kwartał. Analogiczne raporty przekazywane będą także przez BGK, MENiS.
MPiPS przygotuje dla Rady Ministrów sprawozdanie z realizacji programu w I kwartale 2003 roku. W końcu IV kwartału przedstawione zostanie sprawozdanie wstępne, stanowiące podstawę do zatwierdzenia kontynuacji programu na rok 2003.


7. INFORMACJA I PROMOCJA

Doświadczenia wynikające m.in. z realizacji rządowego programu reformy górnictwa węgla kamiennego wskazują, że nawet najlepszy program nie ma szans powodzenia, jeśli jego potencjalni beneficjenci nie otrzymają wszechstronnej informacji o dostępnych formach wsparcia i miejscach świadczenia usług. W przypadku programu ''Pierwsza Praca'' dodatkowym argumentem na rzecz prowadzenia kampanii informacyjnej jest kreowanie tą drogą aktywności młodzieży i poszerzenie kręgu odbiorców działań informacyjno-doradczych.
Promocja Programu będzie skierowana do wszystkich grup podmiotów uczestniczących w jego realizacji. W Programie chodzi przede wszystkim o nowe miejsca pracy, ale jego promocja musi stawiać sobie cel komunikacyjny, który można opisać hasłem ''absolwencie - nie jesteś sam''. Promocja programu musi zacierać dominujące poczucie osamotnienia młodego człowieka kończącego szkołę i narastające w nim już w szkole przekonanie, że szans na pracę nie ma, co nikogo nie obchodzi – ani potencjalnych pracodawców, ani szkół, ani państwa.
Program powinien posiadać znaki umożliwiające jego łatwą identyfikację. Na taką swoistą markę będą się składać: logo, nazwa i kolorystyka wszystkich materiałów.
Promocja programu – szeroka i skoordynowana – będzie skierowana do następujących grup podmiotów:
absolwentów różnych typów szkół
samych szkół,
urzędów pracy,
organizacji pozarządowych,
samorządów lokalnych,
małych i średnich firm,
organizacji pracodawców,
organizacji pracobiorców (związków zawodowych),
mediów.
Do jednorodnych grup podmiotów powinny być kierowane specjalnie dobrane działania informacyjno-promocyjne, w tym informacja statystyczna i analityczna, dotycząca pracy, demografii, efektywności nie tylko w wymiarze globalnym, ale także regionalnym. Program powinien inspirować tego typu analitykę w regionalnych ośrodkach uczelnianych.
Do wszystkich potencjalnych odbiorców będzie kierowana informacja i promocja programu za pośrednictwem mediów, w tym zwłaszcza telewizji publicznej, w której musi się znaleźć na to stosowny czas antenowy. W promocji medialnej stosowane będą wszystkie dostępne kanały komunikacji.
Podjęte będą starania, by wokół Programu zorganizować partnerską grupę medialną, która z jednej strony miałaby pierwszeństwo w dostępie do informacji, a z drugiej udostępniałaby łamy /anteny dla celów promocyjnych, stwarzając niezbędne minimum warunków do skoordynowania kampanii.
Jednym z najważniejszych zadań promocyjnych będzie stworzenie strony internetowej programu ''PP'', która powinna być najbardziej aktualnym i najpowszechniej dostępnym źródłem informacji o Programie dla różnych grup jego uczestników. Strona powinna zawierać maksimum informacji z terenu, pokazując działania i dorobek MSP, urzędów pracy, szkół, uczelni, organizacji pozarządowych itd.
''Szczególnej troski'' odbiorcy Programu to dwie strony stosunku pracy: młodzież oraz małe i średnie firmy, a z drugiej strony mało znana dotychczas szerzej i nie uregulowana w Polsce forma wolontariatu.
W promowaniu i finansowaniu Programu będą uczestniczyć: Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej (koordynator całości), Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwo Gospodarki oraz wojewódzkie urzędy pracy, zaś w jego finansowaniu również organizacje pracodawców i – choćby symbolicznie – organizacje pracobiorców.

8. KONTYNUACJA
Program ''Pierwsza Praca'' będzie realizowany przede wszystkim w latach 2002-2003, przy czym kwoty niezbędne na realizacje programu w roku 2003 zostaną zaproponowane i ostatecznie zatwierdzone przez Radę Ministrów w końcu 2002 roku. Gotowość do kontynuacji programu powinna być przewidziana również na lata 2004-2006, tj. do końca okresu wchodzenia na rynek pracy młodzieży z wyżu demograficznego pierwszej połowy lat osiemdziesiątych. Będzie to już okres członkostwa Polski w Unii Europejskiej, co oznacza, że finansowanie kontynuacji programu należy przewidzieć w dokumentach programujących wydatkowanie Funduszy Strukturalnych (w tym zwłaszcza Europejskiego Funduszu Społecznego) - Narodowym Planie Rozwoju, projekcie Ram Wsparcia Wspólnoty i innych. Należy przyjąć, że - ze względu na specyfikę tych środków - w 2003 roku przygotowany zostanie odrębny Program Zatrudnienia Absolwentów, uwzględniający szersze spektrum działań, a także specyfikę poszczególnych grup potencjalnych beneficjentów.

I. Ogólna charakterystyka rynku pracy

Od ponad trzech lat sytuacja na polskim rynku pracy ulega systematycznemu pogorszeniu. W końcu listopada 2001 r. poziom rejestrowanego bezrobocia osiągnął liczbę 3022 tys. osób, tj. najwyższą wartość w całym okresie transformacji, natomiast stopa bezrobocia była równa 16,8%.
Jeszcze trudniejsza sytuacja na rynku pracy wynika z reprezentatywnego Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL) prowadzonego przez GUS. Uzyskane za III kwartał 2001 r. wyniki wskazują, że poziom bezrobocia osiągnął liczbę 3127 tys. osób, przy stopie bezrobocia równej 17,9%. Należy podkreślić, że obecnie w żadnym kraju Unii Europejskiej stopa bezrobocia nie jest nawet zbliżona do wysokości występującej w Polsce, zaś dla całej Unii jest ona ponad dwukrotnie niższa i wynosi ok. 7,5%.
Do głównych przyczyn zaistniałej sytuacji można zaliczyć:
Przyspieszenie procesów restrukturyzacji gospodarki, w wyniku których uległ zmniejszeniu wskaźnik zatrudnienia od 59,2% w II kwartale 1998 r. do 53,8% w II kwartale 2001 r. Wskaźnik ten jest zdefiniowany jako udział ludności pracującej w ogólnej liczbie ludności w wieku 15-64 lata i stanowi najbardziej syntetyczny miernik zaangażowania ludności w procesie pracy, Wskaźnik zatrudnienia dla krajów Unii Europejskiej wynosi obecnie ok. 63%.
Wchodzenie na rynek pracy licznych roczników wyżu demograficznego (Co roku w Polsce ma miejsce przyrost ludności w wieku produkcyjnym o ok. 200 tys. osób).
Ujawnienie się osób pragnących poprzez status bezrobotnego uzyskać opłacanie z budżetu państwa składki na ubezpieczenie zdrowotne – w wielu przypadkach są to osoby zatrudnione w tzw. szarej strefie.
Spadek tempa przyrostu liczby miejsc pracy, szczególnie w małych i średnich przedsiębiorstwach oraz dużej fluktuacji zatrudnienia w tym sektorze, co w efekcie zwiększyło wypływ pracowników na rynek pracy. Było to spowodowane głównie czynnikami zewnętrznymi, a także nadmiernym fiskalizmem.
Małą elastyczność przepisów prawa pracy.
''Wygaszanie'' pakietów socjalnych związanych z gwarancjami kilkuletniego zatrudnienia , które towarzyszyły procesowi prywatyzacji.
Z prowadzonej przez urzędy pracy sprawozdawczości z rynku pracy wynika, że do specyficznych cech tego rynku należy:
1)Duże zróżnicowanie natężenia bezrobocia w układzie terytorialnym. W końcu listopada 2001 r. stosunek stóp bezrobocia dla województwa o najwyższej i najniższej stopie osiągnął wartość 2,2 (Najwyższa stopa bezrobocia występowała w województwie warmińsko-mazurskim – 28,1%, zaś najniższa w województwie mazowieckim – 12,6%).
2)Spadek liczby ofert pracy. W listopadzie 2001 r. do urzędów pracy zgłoszono ok. 28,7 tys. ofert, tj. o 25,3% mniej ofert pracy w porównaniu do listopada 2000 r., przy czym większość zgłoszonych ofert (86,5%) pochodziła z sektora prywatnego.
3)Niewielka liczba osób obejmowanych aktywnymi programami rynku pracy. W listopadzie 2001 r. wyrejestrowano z ewidencji bezrobotnych - z powodu uczestnictwa w aktywnych programach rynku pracy - 8769 osób (5,8% ogólnej liczby wyrejestrowań), w tym w związku z zatrudnieniem w ramach prac interwencyjnych – 1183 osoby (0,8%) oraz robót publicznych 1775 osób (1,2%), rozpoczęciem szkolenia lub stażu – 5614 osób (3,7%), otrzymania pożyczki na działalność gospodarczą – 197 osób (0,1%).
4)Znaczna liczba osób wyrejestrowanych z rejestru bezrobotnych z powodu nie potwierdzenia gotowości do pracy. W listopadzie 2001 r. wyrejestrowano z tego tytułu 55,3 tys. osób (36,4% ogółu wyrejestrowań).
5)Dynamiczny wzrost liczby osób uprawnionych do zasiłku przedemerytalnego. W końcu listopada 2001 r. liczba osób otrzymujących zasiłek przedemerytalny wyniosła 318 tys. i wzrosła w ciągu roku o 63 tys. (o 24,7%).
6)Znaczący wzrost (o 23,8%) w ciągu roku liczby bezrobotnych zwolnionych z przyczyn dotyczących zakładu pracy (od 188,5 tys. osób w XI’2000 do 233,3 tys. osób w XI’2001).

Wyniki Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności wskazują na występowanie na rynku pracy następujących zjawisk:
1)Spadek liczby pracujących. W III kwartale 2001 r. populacja pracujących liczyła 14383 tys. osób i zmniejszyła się w porównaniu do III kwartału 2000 r. o 344 tys., tj o 2,3%.
2)Zmiany w strukturze pracujących. Wzrost odsetka osób pracujących w sektorze prywatnym. Odsetek ten w III kwartale 2001 r. wyniósł 69,0 % i był o 2,7 pkt większy niż przed rokiem. Największy odsetek osób pracował w sektorze usługowym (49,8%). W okresie roku nastąpił niewielki wzrost odsetka pracujących w tym sektorze (o 0,1 pkt). Wzrósł także udział sektora rolniczego (o 0,5 pkt).
3)Trudniejsza sytuacja kobiet na rynku pracy w porównaniu do mężczyzn. Stopa bezrobocia dla kobiet w III kwartale 2001 r. była równa 19,7%, podczas gdy dla mężczyzn wskaźnik ten wyniósł 16,3%.
4)Znaczne zróżnicowanie bezrobocia według grup wieku. Najwyższe natężenie bezrobocia występuje w grupie wieku 15 – 24 lat. W III kwartale 2001 r. stopa bezrobocia dla tej subpopulacji wyniosła 40,2% (wobec 33,2% w III kwartale 2000 r.). Stosunkowo niska stopa bezrobocia występowała w grupie wieku 45 lat i więcej – 11,7% (w III kwartale 2001 r.).
5)Zróżnicowane natężenie bezrobocia według poziomu wykształcenia. Najmniej zagrożone bezrobociem są osoby legitymujące się wykształceniem wyższym. W tej grupie osób stopa bezrobocia była najniższa i wyniosła w III kwartale 2001 r. 5,9%. Niemniej jednak w zbiorowości tej odnotowano wzrost stopy bezrobocia w ciągu roku o 0,4 pkt. Najwyższa stopa bezrobocia wystąpiła wśród osób z wykształceniem średnim ogólnokształcącym (23,1%) oraz z wykształceniem podstawowym i niepełnym podstawowym (21,9%).
6)Znaczny udział bezrobocia długotrwałego. W III kwartale 2001 r. zbiorowość bezrobotnych długotrwale, tzn. poszukujących pracy przez okres dłuższy niż rok liczyła 1364 tys. osób, co stanowiło 43,6% ogólnej liczby bezrobotnych. W ciągu roku udział ten wzrósł o 3,9 pkt.

ABSOLWENCI
Sytuacja absolwentów na rynku pracy jest pochodną rosnącego bezrobocia w ogóle. Przybywa zatem bezrobotnych absolwentów tak jak przybywa bezrobotnych w ogóle, ale udział procentowy absolwentów w ogólnej liczbie bezrobotnych pozostaje w zasadzie od paru lat bez większych zmian i kształtuje się na poziomie 6%. Patrząc z kolei na udział osób z grupy wiekowej 18-24 lat w ogólnej liczbie ludności w wieku produkcyjnym trudno przypuszczać, że mamy do czynienia z jakiś raptownym zwiększeniem się przedstawicieli młodzieży na rynku pracy. Udział ten od paru lat wynosi prawie 20%. Również udział młodych bezrobotnych w ogólnej liczbie bezrobotnych utrzymuje się od kilku lat na poziomie zbliżonym do 30%. Istotną natomiast cechą charakteryzującą pojawianie się absolwentów na rynku pracy jest swoista sezonowość zjawiska. Np. w 2001 r. w urzędach pracy pojawiło się dziewięciokrotnie więcej osób w czerwcu, lipcu i wrześniu niż w poprzednich i następnych miesiącach roku co zapewne łączy się z cyklem nauczania szkolnego.
W okresie od stycznia do listopada 2001 w urzędach pracy zarejestrowało się ponad 346 tys. absolwentów i w tym samym czasie przedstawiono im ponad 43 tys. ofert pracy. Dysproporcja między podażą pracy a popytem na nią jest zatem ogromna. Sytuacji nie zmienia nawet fakt, że absolwenci stanowią tylko ok.6% ogólnej liczby bezrobotnych i że zaoferowano im ''aż'' 9,8% ogółu ofert pracy. Nie zmienia również tego to, że do absolwentów kieruje się aż 33% ofert pracy subsydiowanej i ponad 19% ofert z sektora publicznego. Preferencje te zdają się wynikać z faktu, iż relatywnie niskie subsydia związane z relatywnie niskimi płacami są bardziej społecznie akceptowalnym rozwiązaniem w przypadku aktywizowania zawodowego absolwentów, niż jakiejkolwiek innej grupy bezrobotnych. Jednak zakres ilościowy tego subsydiowania biorąc pod uwagę rozmiar realnych potrzeb jest niewielki.
Z przeprowadzonych analiz wynika, że wysoki poziom wykształcenia nie jest warunkiem gwarantującym uzyskanie zatrudnienia. W końcu listopada 2001 r wśród ogółu bezrobotnych absolwentów średnio aż 14,8% stanowili posiadacze dyplomów szkół wyższych wobec 32,4% osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym. Występuje w tym zakresie znaczne zróżnicowanie regionalne. W województwach typowo rolniczych , tj. świętokrzyskim, lubelskim i podlaskim udział bezrobotnych absolwentów z wykształceniem wyższym przekracza 20% i jest prawie dwa razy wyższy, niż w województwach nie obarczonych piętnem gospodarki monokulturowej tj. w wielkopolskim i pomorskim.
Z danych urzędów pracy wynika jednak, że bezrobotni absolwenci szkół wyższych w 2001 r. szybciej znajdywali pracę, niż absolwenci szkół zasadniczych zawodowych. W pierwszym przypadku odsetek osób podejmujących pracę w liczbie zarejestrowanych w okresie od stycznia do listopada 2001 r. wyniósł ponad 42%, w drugim przypadku nieco ponad 21%. Wyższe wykształcenie sprzyja także możliwościom odbywania u pracodawców stażu zawodowego i zdobywaniu kwalifikacji poprzez zawieranie umów absolwenckich.
W latach 2000-2001 absolwentami rejestrującymi się jako bezrobotni byli przedstawiciele takich zawodów jak: referent ekonomiczny, referent administracyjno-biurowy, sprzedawca w handlu detalicznym. Najrzadziej rejestrowali się technicy technologii żywności, technicy ochrony środowiska, uzdatniania wody i oczyszczania ścieków oraz cukiernicy (ciastkarze).
Około 10% rejestrujących się bezrobotnych absolwentów korzysta z usług poradnictwa zawodowego, informacji zawodowych i programów klubów pracy. Najgorzej pod tym względem wygląda korzystanie z programów klubów pracy. W I półroczu 2001 r. w zajęciach uczestniczyło średnio nieco ponad 5% rejestrujących się w tym czasie osób. Ale w województwie lubuskim było ich 18,8% a w podkarpackim zaledwie 0,8%. Znacznie lepiej jest w zakresie poradnictwa indywidualnego, ale różnice między regionami są także wyraźniejsze (lubuskie –34,6% , śląskie – 1,3%) W stosunku do pierwszego półrocza 2000 r. zanotowano pewien liczebnie niewielki regres w każdej kategorii działań, ale też napływ absolwentów do urzędów pracy także się nieco zmniejszył.
Uwzględniając omówione uwarunkowania rynku pracy należy się liczyć ze wzrostem bezrobocia w roku 2002. Szacuje się, że w końcu 2002 r. poziom bezrobocia osiągnie liczbę 3321 tys. osób, przy stopie bezrobocia równej 18,8%.
(Szczegółowe dane dotyczące sytuacji na rynku pracy zawierają zamieszczone w dalszej części Aneksu tablice).

II. Umowy międzynarodowe dotyczące staży

Możliwość zatrudnienia obywateli polskich w charakterze stażystów przewidują następujące umowy międzynarodowe:
umowa z Niemcami w sprawie zatrudnienia pracowników w celu podnoszenia ich kwalifikacji zawodowych i językowych (pracowników-gości) z dnia 7.06.1990r.,
umowa z Francją w sprawie wymiany stażów zawodowych z dnia 29.09.1990r.,
umowa z Belgią w sprawie zatrudnienia stażystów z dnia 4.10.1990r.,
umowa ze Szwajcarią w sprawie wymiany stażów zawodowych z dnia 11.06.1993r.,
umowa z Luksemburgiem w sprawie zatrudnienia stażystów z dnia 29.10.1996r.
Umowy z Belgią i Luksemburgiem nie są jednak wiążące, bowiem państwa te nie notyfikowały o spełnieniu warunków wewnętrznych wymaganych do ich wejścia w życie.
Celem zatrudnienia w charakterze stażysty jest podnoszenie/ doskonalenie kwalifikacji zawodowych i językowych (Niemcy, Szwajcaria, Luksemburg), poszerzenie perspektyw zawodowych dzięki doświadczeniu zdobywanemu w pracy zarobkowej i pogłębienie znajomości kraju przyjmującego i jego języka (Francja), zapoznanie się ze stosowanymi metodami pracy w drugim państwie (Belgia).

Stażyści są traktowani na równi z pracownikami/ obywatelami państwa przyjmującego w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych.

Osoby ubiegające się o zatrudnienie w charakterze stażystów powinny odpowiadać szczególnym kryteriom:
być w określonym wieku (wg umów z Niemcami i Francją: 18-35 lat, w praktyce do 40 lat; wg umów z Belgią, Szwajcarią i Luksemburgiem: 18-30 lat);
mieć odpowiednie wykształcenie (wg umowy z Niemcami zawodowe, z Francją – co najmniej świadectwo ukończenia szkoły zawodowej, z Belgią – przygotowanie zawodowe potwierdzone świadectwem szkolnym lub dyplomem ukończenia studiów, ze Szwajcarią – co najmniej ukończoną szkołę zawodową, z Luksemburgiem – udokumentowane wykształcenie zawodowe lub szkolenie zawodowe);
wg umowy z Francją poziom znajomości języka francuskiego powinien umożliwiać wykonywanie pracy.

Wnioski w sprawie zatrudnienia w charakterze stażysty składane są w polskiej instytucji łącznikowej (obecnie KUP), która – po sprawdzeniu, że limit miejsc nie został wyczerpany – przekazuje je właściwej instytucji drugiego państwa (takiego postanowienia nie zawiera umowa z Luksemburgiem, która przewiduje jednak że procedury zatrudnienia określi protokół wykonawczy). Według umowy z Niemcami niemiecki Urząd Pracy poszukuje dla zainteresowanych odpowiedniego zatrudnienia. Umowy z Francją i Szwajcarią przewidują natomiast, że zainteresowany powinien znaleźć pracodawcę przed złożeniem wniosku o staż.

Roczne limity zatrudnienia określone w umowach kształtują się następująco: RFN - 1000 osób, Francja - 1000 osób, Belgia - 250 osób, Szwajcaria - 150 osób, Luksemburg - 30 osób.

Z prowadzonych aktualnie negocjacji z Hiszpanią wynika perspektywa zatrudnienia do 50 stażystów rocznie, a w przypadku zawarcia umowy z Austrią – 500-600 stażystów (praktykantów). Ponadto planowane są rozmowy z Irlandią.


III. Dane dotyczące wolontariatu w Polsce1

W Polsce działa około 30.000 organizacji pozarządowych. 87% z nich współpracuje w różnym stopniu z wolontariuszami. 10 % Polaków deklaruje, że angażowało się w zeszłym roku w charakterze wolontariuszy w działanie instytucji bądź organizacji pozarządowej. Z pewnością jest to wynik dość niski w porównaniu z danymi innych krajów; np. w Stanach Zjednoczonych aż 49% deklarowało pracę w charakterze wolontariusza, w Irlandii 33%, a w Słowacji 19%. 10% to także mniej niż wyniki uzyskiwane w poprzednich latach w Polsce. Szczególnemu obniżeniu uległ wskaźnik deklarowanego członkostwa w organizacjach pozarządowych – obecnie wyniósł on 4,5%. Z drugiej jednak strony z badań wynika, że aż 40% Polaków nie rozumie pojęcia ''wolontariat'' i ''wolontariusz'', 20% w ogóle się z nimi nie spotkało, natomiast kolejnych 20% spotkało się, ale nie potrafiłoby wyjaśnić ich znaczenia.
Polacy najchętniej, bo w 20% przypadków chcieliby się angażować jako wolontariusze w działania organizacji charytatywnej pomagającej najuboższym. 12% jeśli będzie w stanie poświęcać w przyszłości czas, chciałoby angażować się w instytucje i organizacje związane z ochroną zdrowia i rehabilitacją niepełnosprawnych. 25% Polaków deklarowało, że w roku 2002 będzie w stanie poświęcić tyle czasu, ile dotychczas. 7% uważa, że będzie w stanie poświęcić więcej czasu, natomiast 63% nie potrafiło określić jak to będzie w przyszłości. W 30% przypadków pracy na rzecz osób indywidualnych poświęcony czas nie przekroczył jednej godziny miesięcznie. 47% badanych przez Klon/Jawor i SMG/KRC stwierdziło, że udzieliło w ostatnim roku pomocy osobom indywidualnym bezpośrednio, bez względu na formę i związki z odbiorcą pomocy. Najczęstszym powodem bezpośredniej pomocy osobom indywidualnym (chodzi tu o przekazanie pieniędzy, darów rzeczowych lub czasu) jest ich zła sytuacja finansowa (55%). 30% Polaków jako powód dla którego przekazano pomoc wskazało powódź, 28% chorobę i niepełnosprawność, 13% podeszły wiek, 8% opieka nad dziećmi, 8% pomoc w nauce.
82% Polaków jest zdania, iż każdy człowiek ma moralny obowiązek pomocy tym, którzy znaleźli się w potrzebie. 74% uważa, że działania organizacji społecznych są teraz bardziej potrzebne niż 5 lat temu. 73% stwierdziło, że osoby pracujące społecznie mogą zaoferować coś, czego nie może dać płatny personel, natomiast 63% sądzi, że jeżeli rząd wywiązywałby się ze swoich zadań, nie byłby potrzebny dodatkowy wysiłek na pracę społeczną. 29% zgadza się z stwierdzeniem, iż organizacje społeczne rozwiązują ważne problemy w ich sąsiedztwie jak również mają znaczny wpływ na rozwiązywanie istotnych problemów społecznych.
37% osób w zeszły roku udzieliło pomocy finansowej, w naturze lub poświęcając swój czas instytucjom lub organizacjom. W przypadku 60% darowizn na rzecz instytucji i organizacji pozarządowych, ich wartość w ubiegłym roku nie przekroczyła 100 zł. W 60% przypadków wskazana darowizna została przekazana w zbiórce ulicznej. W 24% wsparcie polegało na zakupie przedmiotów np. świece Caritasu, z których dochód przekazany był na cele społeczne. 11% osób użyło w tym celu przekazów pocztowych, a 35% wpłaciło pieniądze za pomocą Audiotele lub poprzez wysłanie SMS. Należy podkreślić, iż jedynie 3,7% respondentów skorzystało z możliwości odpisania darowizny od podstawy opodatkowania. Natomiast co jest szczególnie ważne podkreślenia w obliczu zgłoszenia projektu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, ponad 60% Polaków skłonnych byłoby przeznaczać 1% swoich podatków na rzecz organizacji pozarządowych, gdyby miało taką możliwość prawnie zagwarantowaną.
Charakter pracy wolontarystycznej na rzecz organizacji lub instytucji: 30% wolontariuszy pracujący za pośrednictwem organizacji lub instytucji pracowała bezpośrednio na rzecz osób potrzebujących pomocy. 18% działało w charakterze wolontariusza zbierając fundusze, 17% brało udział w przygotowywaniu imprez, kampanii lub uroczystości, 14% wolontariuszy poświęciło swój czas wolny na nieodpłatne uczestniczenie w pracach zarządu, rady, komitetu, 8% na rzecz opieki medycznej, 8% w zakresie dostarczanie informacji (rozlepianie plakatów, praca przy telefonie zaufania itp.), 6% na rzecz poradnictwa, doradztwa lub prac eksperckich.
Powód zaangażowania wolontarystycznego: 84% wolontariuszy angażuje się w powyższe działania, uznając, że po prostu powinno się pomagać tym którzy znaleźli się w potrzebie. 68% pracuje jako wolontariusze, ponieważ sprawia im to przyjemność i interesuje się tą pracą. 67% twierdzi że nie potrafi odmówić prośbom, 66% wierzy, że jeżeli pomogą innym, będą mogli liczyć na wzajemność. 48% działając wolontarystycznie chce zdobyć nowe umiejętności, nauczyć się czegoś nowego. 23% osób pracuje jako wolontariusze, ponieważ uważa, że ma dług do spłacenia.
W przypadku gdy, chodzi o jakość pracy organizacji pozarządowych angażujących wolontariuszy, tylko co dziesiąty Polak, bez względu na zaangażowanie, zdecydowanie uważa, że są one źle zorganizowane i niefachowe. Nie zgadza się z takim stwierdzeniem, lub zdecydowanie odrzuca ten pogląd 53,9% wolontariuszy i 28,6% pozostałych osób. Jak wcześnie zostało to zaznaczone z opinią że działania organizacji społecznych są teraz bardziej potrzebne niż 5 lat temu, zgadza się 51,5% wolontariuszy, natomiast łącznie nie zgadzających się i zdecydowanie odrzucających taki pogląd jest zaledwie 4,9% Polaków.
IV. Podstawowe propozycje dotyczące odbiurokratyzowania urzędów pracy

1.Modyfikacja zasad refundowania pracodawcom zatrudniającym młodocianych pracowników kosztów wypłaconych tym pracownikom wynagrodzeń i opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne (oznacza to równocześnie zwiększenie przeznaczenia Funduszu Pracy na zadania związane z aktywizacją zawodową oraz zwiększenie efektywności tego instrumentu),
2.Przeniesienia zadania dotyczącego przyznawania i wypłacania świadczeń przedemerytalnych (oraz zasiłków przedemerytalnych) – do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
3.Przyjęcia rozwiązania, aby składki na ubezpieczenie zdrowotne za bezrobotnych nie posiadających prawa do zasiłku lub stypendium przekazywane były bezpośrednio z budżetu państwa w kwocie zryczałtowanej – przyjmując planowaną liczbę tych bezrobotnych oraz wynikającą z obowiązujących przepisów planowaną podstawę ich naliczania, a nie indywidualne rozliczane i opłacane tych składek przez powiatowe urzędy pracy,
4.Zwolnienie powiatowych urzędów pracy z obowiązku sporządzania sprawozdań - dla Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Ministerstwa Gospodarki oraz Ministerstwa Finansów - z przekazanych przedsiębiorcom (jako refundacje) środków Funduszu Pracy z tytułu np. zatrudnienia młodocianego pracownika, czy też absolwenta. Są to kwoty kilkudziesięciozłotowe. Sprawozdawczość ta zawiera ok. 100 str. i jest bardzo pracochłonna. Obowiązek taki wynika z przepisów ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. o warunkach dopuszczalności i nadzorowania pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz. U. Nr 60, poz. 704) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 stycznia 2001 r. w sprawie określenia zakresu obowiązków informacyjnych będących podstawą sporządzania sprawozdań dotyczących udzielonej pomocy i informacji o zaległościach w regulowaniu należności i zobowiązań przedsiębiorców wobec Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 28, poz. 302),

A.Krajowy Program Aktywizacji Zawodowej Absolwentów
''Absolwent''.

Program ''Absolwent'' po raz pierwszy opracowano i zastosowano w latach 1997-1998 w dawnym województwie skierniewickim. Na jego bazie wdrożono od 1 czerwca 1998 r. Krajowy Plan Zatrudnienia Absolwentów ''Absolwent ‘98'', który był pierwszą edycją Krajowego Programu Aktywizacji Zawodowej Absolwentów ''Absolwent''.
Program ''Absolwent'' jest ogólnopolską inicjatywą zintegrowanych działań na rzecz ograniczenia bezrobocia wśród młodzieży wchodzącej na rynek pracy.
Uczestnicy Programu mogą liczyć na szczególną pomoc urzędów pracy w rozwiązywaniu ich problemów ze znalezieniem zatrudnienia.
Celem strategicznym Programu jest zwiększenie zatrudnienia bezrobotnych absolwentów oraz umożliwienie każdemu nowo rejestrującemu się absolwentowi skorzystania z oferty pracy lub odpowiedniego programu aktywizacji zawodowej przed upływem 6 miesięcy od daty rejestracji.

Cele operacyjne:

Pobudzenie aktywności zawodowej absolwentów do samodzielnego poszukiwania pracy;
Zwiększenie ilości ofert pracy niesubsydiowanej dla absolwentów, będących w dyspozycji urzędów pracy;
Zapewnienie szeroko dostępnej informacji o Programie ''Absolwent'';

Objęcie usługami urzędów pracy wszystkich zainteresowanych bezrobotnych absolwentów;
Rozwój działań partnerskich ukierunkowanych na pomoc w zatrudnieniu absolwentów.

Oczekiwane efekty:

Zwiększenie liczby podjęć pracy przez bezrobotnych absolwentów: pracę niesubsydiowaną podejmie 25% absolwentów kończących szkoły ponadpodstawowe w 2001 roku, zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy;
Różnymi formami aktywizacji zawodowej, przed upływem 6 miesięcy od daty zarejestrowania w powiatowym urzędzie pracy, zostanie objętych co najmniej 75% nowo rejestrujących się absolwentów;
Każdy absolwent uzyska pomoc przy opracowaniu i realizacji indywidualnego planu działania;
Wzrost liczby bezrobotnych absolwentów zatrudnionych po poszczególnych programach rynku pracy.

W celu pobudzenia młodych ludzi do aktywności na rynku pracy wdrożono nową usługę urzędów pracy, stosowaną w realizacji Programu ''Absolwent'', o nazwie Indywidualny Plan Działania (IPD).
Podstawową zasadą realizacji Indywidualnego Planu Działania jest podmiotowość.
Oznacza to, że dla każdego z nowo rejestrujących się absolwentów, zainteresowanych uzyskaniem zatrudnienia, IPD (niezależnie od formy działania - indywidualnej czy grupowej) rozpoczyna się w dniu rejestracji w powiatowym urzędzie pracy i dotyczy współdziałania w rozwiązaniu indywidualnych problemów zawodowych absolwenta.
Kolejną zasadą IPD jest jego dostępność, co oznacza, że każdy z nowo rejestrujących się absolwentów ma możliwość nieodpłatnego uczestnictwa w Programie i otrzymania profesjonalnej pomocy.
Cechą specyficzną dla IPD jest ponadto jego elastyczność, przejawiająca się w możliwości zakończenia IPD w różnych fazach Programu. Momentem zakończenia IPD jest każdorazowo podjęcie przez absolwenta zatrudnienia.
IPD wykorzystuje dotychczas stosowane w urzędach pracy metody aktywizacji zawodowej absolwentów i aktywność własną absolwentów. Jest zatem próbą systematyzacji różnych działań ustawowych oraz nowych narzędzi pracy i połączenia ich w jeden funkcjonalny system działań.

Indywidualny Plan Działania daje możliwość młodemu człowiekowi wypracowania razem z liderem klubu pracy, pośrednikiem pracy oraz doradcą zawodowym wspólnej drogi postępowania na rynku pracy.
Podczas realizacji IPD absolwent zdobywa wiedzę o rynku pracy, możliwościach uzyskania zatrudnienia, uczy się planowanego poszukiwania pracy, ma możliwość sprecyzowania własnych oczekiwań zawodowych, skutecznej prezentacji własnej osoby przed pracodawcą, zapoznaje się z metodami aktywnego poszukiwania pracy, zasadami sporządzania dokumentów niezbędnych przy poszukiwaniu pracy oraz ma możliwość w praktyce wykorzystania zdobytej wiedzy podczas samodzielnego poszukiwania pracy.
IPD zbudowany jest z siedmiu faz począwszy od momentu zarejestrowania się absolwenta w urzędzie pracy.
Efektem współdziałania absolwenta i urzędu pracy w każdej z faz IPD (z wyjątkiem fazy III) może być podjęcie pracy niesubsydiowanej przez młodego człowieka.
W przypadku, gdy absolwent w wyniku realizacji ścieżki IPD do fazy VI nie uzyska zatrudnienia może zostać objęty formami pracy subsydiowanej lub innymi programami aktywizacji zawodowej.


Zatrudnienie

Program ''Absolwent'' realizowano w trzech edycjach:
I EDYCJA - w okresie od 1 czerwca 1998 roku do 30 czerwca 1999 roku.
II EDYCJA - w okresie od 1 czerwca 999 roku do 30 czerwca 2000 roku.
III EDYCJA - w okresie od 1 czerwca 2000 roku do 30 czerwca 2001 roku.
Aktualnie urzędy pracy zakończyły realizację I Etapu czwartej edycji Programu.


VI. ''JUNIOR'' - PROGRAM AKTYWIZACJI ZAWODOWEJ ABSOLWENTÓW NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Absolwenci niepełnosprawni stanowią szczególną grupę osób niepełnosprawnych zagrożoną bezrobociem. Działania aktywizujące tę grupę należy brać pod uwagę aspekt struktury ich schorzeń w powiązaniu z jednym z trzech stopni niepełnosprawności oraz - funkcjonujące w środowisku potencjalnych pracodawców stereotypy odnośnie zatrudniania osób niepełnosprawnych. Badania przeprowadzone przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych wyraźnie unaoczniają fakt uprzedzeń pracodawców (szczególnie z tzw. otwartego rynku pracy) do zatrudniania osób niepełnosprawnych, zwłaszcza ciężko poszkodowanych (schizofreników, psychicznie chorych, z upośledzeniem umysłowym, paraplegików itp.)
W szczególnie trudnej sytuacji znajdują się młode osoby niepełnosprawne w wieku 15 – 34 lata. I tak, w drugim kwartale 2001 r. stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych wynosiła 36,8% w grupie 15-24 lata, 20,0% w grupie 25-29 lat i 33,3% w grupie 30-34 lata, wyraźnie spadając po 45. r. życia.

Z dostępnych danych Głównego Urzędu Statystycznego (2001/2002) wynika, że ogółem wszystkie specjalne szkoły podstawowe i ponadpodstawowe (licea ogólnokształcące, zasadnicze szkoły zawodowe, gimnazja, technika i licea zawodowe, szkoły policealne) ukończy około 30.000 osób niepełnosprawnych, z czego w większości są to osoby z upośledzeniem umysłowym. Warto podkreślić, że specjalne szkoły podstawowe ukończy 8.299 osób, w tym prawie 25% w wieku 17 lat i więcej. Z reguły jest to grupa absolwentów, których edukacja kończy się na szkole podstawowej i ewentualnie wymagane jest szkolenie przyuczające tych absolwentów do wykonywania prostych, konkretnych zawodowych czynności. Natomiast szkoły ogólnodostępne podstawowe i ponadpodstawowe, w tym integracyjne (niespecjalne) ukończy 31.000 osób niepełnosprawnych. Razem szkoły specjalne i ogólnodostępne ukończy około 61.000 osób niepełnosprawnych.
Biorąc pod uwagę fakt, że pewna część tych absolwentów pozostanie poza rynkiem pracy (głównie z powodu kontynuowania nauki lub z przyczyn wynikających ze skutków niepełnosprawności), można przyjąć, iż ok. 22.000 absolwentów niepełnosprawnych trafi na rynek pracy, z których około 12.000 zarejestruje się w powiatowych urzędach pracy jako osoby bezrobotne lub jako poszukujące pracy a nie pozostające w zatrudnieniu.

Celem programu Junior jest aktywizacja zawodowa młodych osób niepełnosprawnych, które w okresie do upływu 12 miesięcy od dnia określonego w dyplomie lub świadectwie ukończenia szkoły, zaświadczeniu o ukończeniu kursu, albo w innym dokumencie uprawniającym do wykonywania zawodu, nie podjęły dalszej nauki i nie uzyskały zatrudnienia. Program stanowi uzupełnienie działań realizowanych przez urzędy pracy w ramach kolejnych edycji Krajowego Programu Aktywizacji Zawodowej Absolwentów ''Absolwent'' z wykorzystaniem środków Funduszu Pracy. Zasadne jest wsparcie takich działań przy wykorzystaniu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w odniesieniu do absolwentów będących osobami niepełnosprawnymi.

Uczestnictwo w programie da szansę młodym osobom niepełnosprawnym podjęcia pracy ‑ w ramach odbywanego stażu zatrudnieniowego – w interesującej ich dziedzinie, także nie związanej z wyuczonym zawodem, zdobycia doświadczenia zawodowego, jak również skutecznego zaprezentowania się ewentualnemu przyszłemu pracodawcy, co w konsekwencji przy wykorzystaniu ustawowych ekonomicznych zachęt dla pracodawcy i realizowanych programów celowych powinno przyczynić się do stworzenia miejsc pracy dla absolwentów niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy i w zakładach pracy chronionej oraz w zakładach aktywności zawodowej.
Realizacja programu stworzy chętnym do współpracy pracodawcom okazję przełamania barier psychologicznych związanych z kontaktami z osobami niepełnosprawnymi, poznania możliwości zawodowych tych osób oraz zmiany postaw społecznych wobec ich zatrudniania, tj. w szczególności przełamania niechęci i obaw.

Powiatowy urząd pracy będzie miał możliwość udzielenia absolwentowi niepełnosprawnemu pomocy umożliwiającej odbycie stażu u pracodawcy, przy wykorzystaniu środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z przeznaczeniem na:
stypendium dla osoby niepełnosprawnej skierowanej na staż pracy,
subwencję dla pracodawcy z tytułu stażu pracy absolwenta niepełnosprawnego,
wynagrodzenie brutto asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej*/,

Program zakłada udział trenera pracy odpowiadającego za przygotowanie osoby niepełnosprawnej do podjęcia pracy (nawiązanie kontaktu z osobą niepełnosprawną, przełamanie jej wewnętrznych lęków i oporów, rozpoznanie zainteresowań i predyspozycji oraz określenie odpowiedniego rodzaju pracy, nawiązanie kontaktu i współpracy z potencjalnym pracodawcą tej osoby) i sprawowanie nadzoru nad odbywaniem stażu przez osobę niepełnosprawną – zgodnie z programem celowym Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych ''Trener'',
Przewiduje się w uzasadnionych przypadkach zapewnienie pracodawcy, u którego absolwent niepełnosprawny odbywa staż pracy, możliwości uzyskania refundacji kosztów utworzenia lub oprzyrządowania stanowiska pracy oraz refundacji wynagrodzenia na zasadach określonych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - dla absolwenta niepełnosprawnego po zakończeniu przez niego stażu pracy u tego pracodawcy.

Realizatorem programu jest Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), przy współpracy z samorządami powiatowymi (powiatowymi urzędami pracy), w pierwszej kolejności działającym na terenie o stopie bezrobocia wyższej od przeciętnej w kraju. Zadanie zostanie zlecone przez PFRON, przy zastosowaniu trybu i zasad określonych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 13 stycznia 1999 r. w sprawie zlecania przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych organizacjom pozarządowym oraz jednostkom samorządu terytorialnego zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej (Dz. U. Nr 7, poz. 58).

ZASADY REALIZACJI PROGRAMU:

1.Osoby niepełnosprawne mogą być skierowane – na własny wniosek lub po wyrażeniu zgody na propozycję przedstawioną przez powiatowy urząd pracy ‑ do odbycia u pracodawcy stażu przez okres od 6 do 18 miesięcy.
2.Staż odbywa się na podstawie umowy zawartej przez powiatowy urząd pracy z pracodawcą, który wyraził zgodę na jego odbycie przez skierowaną osobę niepełnosprawną, według programu stażu określonego w umowie.
3.Przy stażach trwających powyżej 12 miesięcy możliwe jest skorzystanie przez osobę niepełnosprawną z przerwy wakacyjnej trwającej 1 miesiąc, która wliczana jest do ogólnego czasu odbywania stażu i może przypadać w okresie od 6 miesiąca odbywania stażu do czasu jego zakończenia. Przerwa wakacyjna może być wykonywana w dwóch częściach po dwa tygodnie każda.
4.Nadzór nad odbywaniem stażu przez osobę niepełnosprawną sprawuje powiatowy urząd pracy.
5.Powiatowy urząd pracy może, za zgodą pracodawcy, powierzyć ‑ na podstawie umowy zlecenia ‑ sprawowanie nadzoru nad odbywaniem stażu przez osobę niepełnosprawną, wyznaczonemu przez tego pracodawcę pracownikowi lub pracownikom i przyznać mu wynagrodzenie miesięczne w wysokości do 20% łącznej kwoty stypendium przysługującego osobom niepełnosprawnym nadzorowanym przez niego w trakcie całego stażu (z uwzględnieniem przerw wakacyjnych). Wynagrodzenie to będzie wypłacane ze środków PFRON.
6.Osoba niepełnosprawna wykonuje w ramach stażu czynności lub zadania w wymiarze czasu równym co najmniej połowie wymiaru czasu pracy obowiązującego pracownika niepełnosprawnego o takim samym stopniu niepełnosprawności zatrudnionego na danym stanowisku pracy lub w zawodzie.
7.W czasie odbywania stażu osobie niepełnosprawnej przysługuje stypendium wypłacane ze środków PFRON przez powiatowy urząd pracy. Stypendium przysługuje również za czas przerwy wakacyjnej.
8.Wysokość stypendium jest ustalana przez powiatowy urząd pracy w zależności od wymiaru czasu wykonywania w ramach stażu czynności lub zadań. Może ona wynosić od 60% do 100% najniższego wynagrodzenia pracowników.
9.Ze środków PFRON pokrywana jest również składka na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe od stypendiów wypłacanych osobom niepełnosprawnym odbywającym staż oraz asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej,
10.Wysokość składek, o których mowa w pkt. 9, ustala i opłaca powiatowy urząd pracy na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
11.Osoby niepełnosprawne odbywają staż zgodnie z wymienionymi powyżej zasadami, a w sprawach nie uregulowanych w niniejszym programie obowiązują przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 kwietnia 1996 r. w sprawie szczegółowych warunków odbywania u pracodawcy stażu przez bezrobotnego absolwenta (Dz. U. Nr 46, poz. 203).
12.Pracodawcy przysługuje subwencja w związku z zapewnieniem rehabilitacji zawodowej każdej osobie niepełnosprawnej przyjętej na staż w ramach umowy, o której mowa w pkt. 2. Subwencja ta wypłacana jest po zakończeniu każdego miesiąca trwania stażu w wysokości stanowiącej iloczyn 20% najniższego wynagrodzenia pracowników za każdą osobę odbywającą staż. Wypłata subwencji ulega zawieszeniu w przypadku stwierdzenia przez powiatowy urząd pracy faktu nie realizowania przez pracodawcę warunków odbywania stażu, co może skutkować wypowiedzeniem umowy, zgodnie z warunkami w niej określonymi.
13.Osoba niepełnosprawna wymagająca wsparcia lub pomocy osoby drugiej w działaniach zmierzających do uzyskania zatrudnienia lub pełnej samodzielności zawodowej może wnioskować samodzielnie lub za pośrednictwem pełnomocnika ustawowego o miesięczne wsparcie finansowe ze środków PFRON dla asystenta osobistego*, którym w szczególności może być sprawny absolwent zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, po zakwalifikowaniu i odbyciu szkolenia na zasadach określonych w odrębnym programie celowym Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Wynagrodzenie asystenta osobistego nie może miesięcznie przekraczać wysokości zasiłku dla bezrobotnych.
14.Zakres czynności asystenta osobistego lub trenera pracy ustala powiatowy urząd pracy w porozumieniu z osobą niepełnosprawną lub jej pełnomocnikiem ustawowym - na podstawie odrębnych programów celowych Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych,
15.Osoby niepełnosprawne podejmujące działalność gospodarczą kierowane są przez powiatowy urząd pracy na specjalistyczne kursy szkoleniowe dotyczące działań zmierzających do rozpoczęcia i prowadzenia samodzielnej działalności gospodarczej. Pokrywane są koszty związane z przygotowanie pełnej dokumentacji niezbędnej do uzyskania pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej przyznawanej na podstawie odrębnych przepisów.
16.Program jest kompatybilny z innymi programami celowymi i działaniami ustawowymi w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej ( m.in. “ Komputer dla Homera'', “Pegaz'', “Drogowskaz'' oraz z ustawowymi działaniami w zakresie aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych m.in. refundacja utworzenia stanowiska pracy i wynagrodzenia wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne, pożyczki na podjecie działalności gospodarczej, dofinansowanie wynagrodzenia osoby psychicznie chorej, z upośledzeniem umysłowym, niewidomej itp. zatrudnionej w zakładzie pracy chronionej) – w związku z tym konieczne jest nadanie w tych programach i działaniach priorytetu absolwentom niepełnosprawnym.


*/ asystent osobisty osoby niepełnosprawnej – pracownik, którego zadaniem jest wspieranie osoby niepełnosprawnej ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a w przypadku upośledzenia umysłowego lub choroby psychicznej – również z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, w czynnościach związanych z aktywnym życiem społecznym ( w integracji) tj. m.in. w radzeniu sobie w życiu codziennym, w kontaktowaniu się ze środowiskiem, w zdobywaniu wykształcenia, pracy, udziału w kulturze oraz w rekreacji, a także w życiu rodzinnym.

VII. Program informacyjno-szkoleniowy dla absolwentów
''Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy''

Program skierowany jest do młodzieży w wieku 16-25 lat, która po ukończeniu szkoły po raz pierwszy rejestruje się w urzędzie pracy. Kilkugodzinne zajęcia powinny dać młodzieży wstępne rozeznanie sytuacji na rynku pracy i podstawowe wiadomości jak na tym rynku sobie radzić aby znaleźć zatrudnienie. Dzięki wczesnemu identyfikowaniu problemów będących skutkiem deficytów wiedzy na temat rynku pracy można będzie skuteczniej zapobiegać bezrobociu młodzieży i pomagać w jego rozwiązywaniu.
Absolwent powinien uczestniczyć w zajęciach nie później niż w 4 tygodniu od dnia rejestracji.
Programem powinni zostać objęci wszyscy absolwenci, niezależnie jaką szkołę ukończyli. Powinien on być stosowany powszechnie, tzn. przez wszystkie powiatowe urzędy pracy, a w miarę potrzeb stosować go będą także centra informacji i planowania kariery zawodowej wojewódzkich urzędów pracy.
Zajęcia odbywać się będą w pomieszczeniach urzędów pracy i będą prowadzone przez pracowników urzędów pracy, doradców zawodowych i pośredników pracy.

Program Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy to grupowe zajęcia informacyjno-szkoleniowe, które obejmują 6 odrębnych części/modułów:
1.Określenie praw i obowiązków absolwenta – omówienie zagadnień wynikających z przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu i przedstawienie uczestnikom zajęć zakresu usług jakie na rzecz absolwentów świadczą urzędy pracy.
2.Określenie wartości płynących z podjęcia pracy – prezentacja informacji na temat wartości pracy w życiu człowieka z różnych punktów widzenia oraz określenie indywidualnie postrzeganych wartości pracy w formie ćwiczenia praktycznego.
3.Przedstawienie sposobów szukania pracy – ogólna informacja o sytuacji na rynku pracy w Polsce i główne metody poszukiwania pracy.
4.Mała przedsiębiorczość jako sposób na samozatrudnienie – wprowadzenie do tematu planowanie i tworzenie własnego przedsiębiorstwa oraz ćwiczenie praktyczne dotyczące własnej przedsiębiorczości.
5.Dokumenty aplikacyjne, analiza predyspozycji – prezentacja zasad przygotowywania podstawowych dokumentów wymaganych przy ubieganiu się o pracę (życiorys, list motywacyjny) oraz praktyczna próba określenia własnych cech, które mogą okazać się istotne przy sporządzaniu tych dokumentów.
6.Autoprezentacja – ogólne zasady prowadzenia rozmowy o pracę (pierwsze wrażenie, mowa ciała, negocjacje płacowe itp.).

Program Samodzielność w poszukiwaniu pierwszej pracy przygotowany został na zlecenie MPiPS przez zespół specjalistów z Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej z województwa Kujawsko -Pomorskiego. Program przetestowany został wstępnie na zajęciach, w których uczestniczyło 113 absolwentów z województwa Kujawsko -Pomorskiego, następnie w listopadzie 2001 roku na serii zajęć, w których wzięło udział 540 absolwentów z 15 pozostałych województw2.
Przydatność programu została wysoko oceniona przez uczestników i prowadzących zajęcia. Narzędziem wykorzystanym do badania opinii uczestników i prowadzących zajęcia była ankieta zawierająca 6 pytań odnośnie do sześciu modułów wchodzących w skład programu. Ankietowany na skali od 1 do 7 punktów dokonywał dwukrotnej oceny: (a) przydatności omawianych tematów oraz (b) zainteresowania każdym tematem.
Oceny przydatności treści i zainteresowania poszczególnymi modułami dokonane przez uczestników i prowadzących zajęcia w ramach pilotażu ogólnokrajowego były podobne, choć dla różnych modułów średnie nieco się różniły. Wyniki przedstawia poniższe zestawienie:

W badaniach ogólnopolskich udało się lepiej zrównoważyć rozkład takich zmiennych jak wykształcenie bezrobotnych absolwentów (wyższe -27% : średnie - 51% : zawodowe -19%, gdy dla Polski proporcja ta w październiku 2001 roku wynosiło stosownie 14% : 53% : 31%), płeć absolwentów (kobiety-54%, mężczyźni-43%, dla Polski 54% : 46%), miejsca zamieszkania bezrobotnych (miasto - 59% : wieś -37%, dla Polski 58% : 42%). Wiek uczestników zajęć: 66% stanowiła młodzież w wieku 18 – 20 lat, 30% w wieku 21 – 25 lat. Nie można porównać rozkładu wieku absolwentów w stosunku do danych krajowych, bowiem zmienna ta nie jest ujmowana w statystyce publicznej.


Redaktor: Dariusz Sekuła

dodaj komentarz         przeczytaj komentarze ( 6 )

zostań Redaktorem serwisu Wakaty.com.pl »

OFERTY PRACY

wykonaj

» Wydać by oszczędzać

» Jak wyjechać by nie stracić?

» Zostać Grafikiem

więcej »

» pomocnik budowlany- Warszawa... 

» dekarz... 

» w administracji wawa... 

więcej »

»  Artykuły biurowe

»  Biuro do wynajęcia

»  Szkolenia Kraków

»  Rusztowania

»  Praca w Holandii

»  Parkiety